Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Historia państwa i prawa polskiego 1300-HPIPP-NJ
Ćwiczenia (CW) Semestr zimowy 2018/19

Informacje o zajęciach (wspólne dla wszystkich grup)

Liczba godzin: 9
Limit miejsc: (brak limitu)
Zaliczenie: Zaliczenie na ocenę
Literatura:

Dodatkowa ewentualna literatura do ćwiczeń.

Podręczniki:

1. Historia państwa i prawa Polski (1918–1939), cz. II, red. F. Ryszka,

Warszawa 1968

2. A. Lityński, Historia prawa Polski Ludowej, Warszawa 2007

3. D. Makiłła, Z. Naworski, Historia prawa na ziemiach polskich. Polska

pod zaborami „II Rzeczpospolita”. Zarys wykładu, Toruń 2000

Literatura dodatkowa:

1. W. Czachórski, Przebieg prac nad kodyfikacją prawa cywilnego

PRL, „Studia Prawnicze” 1970, z. 26–27

2. P. Fiedorczyk , Komisja specjalna do walki z Nadużyciami i

Szkodnictwem Gospodarczym, Białystok 2002 r.

3. S. Gołąb, Projekty polskiej procedury cywilnej, Kraków 1930

4. L. Górnicki, Prawo cywilne w pracach komisji kodyfikacyjnej

Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939 r., Wrocław 2000

5. S. Grodziski, Prace nad kodyfikacją i unifikacją polskiego prawa

prywatnego (1919–1947), „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1992,

z. 1–4.

6. S. Grodziski, Z dziejów unifikacji polskiego prawa

cywilnego, „Czasopismo prawno–historyczne” 1985, z. 2

7. P. Kładoczny, Prawo jako narzędzie represji w Polsce Ludowej

(1944–1956). Prawna analiza kategorii przestępstw przeciwko

państwu, Warszawa 2004

8. A. Lityński, O prawie i sądach początków Polski Ludowej, Białystok

1999 r.

9. A. Lityńskii, Wydział Karny Komisji Kodyfikacyjnej II

Rzeczypospolitej, Katowice 1991.

10. K. Lutostański, Zasady projektu prawa małżeńskiego

uchwalonego przez komisję kodyfikacyjną 29 marca 1929,

Warszawa 1931

11. A. Machnikowska, Prawo własności w Polsce w latach 1944–

1981. Studium historycznoprawne, Gdańsk 2010

12. J. Makarewicz, Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1938

13. Z. Radwański, Prawo cywilne PRL, Czasopismo prawno–

historyczne, 1995, z. 1–2

14. G. Rejman,Prawo karne w latach 1944–1956, „Studia Iuridica”

UW, 1992, t. 22

Efekty uczenia się:

Wiedza:

- student ma pogłębioną wiedzę o procesach zmian dotyczących instytucji ustrojowych i prawnych w toku rozwoju państwa polskiego, zna genezę i rozwój instytucji publicznych i społeczno-politycznych na przestrzeni dziejów Polski; dysponuje także wiedzą o przyczynach, przebiegu i konsekwen-cjach wskazanych wyżej procesów w przeszłości i ich wpływie na sytuację współczesną (K_W08);

- student ma uporządkowaną wiedzę o historycznej ewolucji instytucji ustro-jowo-prawnych oraz o ich historycznej ewolucji (K_W09).

Umiejętności:

- student potrafi prawidłowo interpretować i wyjaśniać zjawiska społeczno – prawne w ich kontekście historycznym w zakresie nauk prawnych, zna ich genezę i historyczną ewolucję (K_U01);

- student posiada dzięki nabytej wiedzy historycznoprawnej umiejętność rozumienia i dogłębnego analizowania zjawisk społecznego oddziaływania instytucji publicznych i społeczno-politycznych na życie społeczne w kon-tekście ich historycznego rozwoju i tradycji (K_U08).

Kompetencje społeczne:

- student ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności i doskonale rozumie potrzebę jej ciągłego pogłębiania i aktualizowania na podstawie wiadomości o ciągłej zmienności sytuacji w toku rozwoju dziejowego Polski (K_K01);

- student potrafi samodzielnie doskonalić nabytą wiedzę i umiejętności i potrafi działać w sposób innowacyjny (K_K06), (K_K07).

Metody i kryteria oceniania:

- obecność - 30%,

- aktywność - 30%,

- pozytywny wynik kolokwium - 40%

Przy wypełnieniu dwóch pierwszych kryteriów ocena maksymalna –

dst plus

Przy zaliczeniu kolokwium na ocenę pozytywną (7-10 pkt) ocena

ostateczna to dobry, dobry plus lub bdb.

Zakres tematów:

Ćwiczenia.

Zagadnienia wstępne. Treść ćwiczeń, zasady prowadzenia, forma zaliczenia

Charakterystyka nowożytnego prawa sądowego

Kodyfikacje państw zaborczych obowiązujące na ziemiach polskich w II RP

1. Charakterystyka ogólna kodeksu karnego austriackiego z 1852 r.

2. Charakterystyka ogólna kodeksu karnego Rzeszy Niemieckiej z 1871 r.

3. Charakterystyka ogólna rosyjskiego Kodeksu Tagancewa z 1903 r.

4. Charakterystyka ogólna procedur zaborczych karnych.

5. Ziemie centralne – polsko francuskie ustawodawstwo cywilne:

- II i III Księga Kodeksu Napoleona z 1804 r.

- polskie prawo hipoteczne z lat 1818 r. i 1825 r.

- kodeks cywilny Królestwa Polskiego

- zmienione prawo rodzinne z 1836 r.

6. Ziemie wschodnie, które nie wchodziły w skład Królestwa Polskiego – rosyjskie prawo cywilne, przede wszystkim cz. I, t. X Zwodu praw

7. Ziemie zachodnie – kodeks cywilny niemiecki z 1896 r.

8. Ziemie południowe – kodeks cywilny austriacki z 1811 r.; modyfikacja trzema nowelami – z 1914, 1915 i 1916

9. Spisz i Orawa – Prawo węgierskie – z pewnymi wyjątkami prawo austriackie – rozporządzenie Rady Ministrów z 14 IX 1922 r.

10. Charakterystyka ogólna zaborczej procedury cywilnej.

Organizacja i funkcjonowanie komisji kodyfikacyjnej w II RP

Prawo karne materialne II RP

11. Kodeks karny Makarewicza

- Ogólna charakterystyka kodeksu – szkoła socjologiczna, zasada in-

dywidualizacji i subiektywizacji odpowiedzialności karnej

- Krótka charakterystyka instytucji z części ogólnej kodeksu.

Przestępstwo (zbrodnia i występek, wina umyślna i nieumyślna, zamiar), zasady odpowiedzialności (okoliczności wyłączające winę, okoliczności wyłączające karalność, okoliczności wpływające na wyższą/niższą karalność), formy popełnienia przestępstwa (usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo), kary (zasadnicze i dodatkowe, wymiar kary, warunkowe zawieszenie wykonania kary i warunkowe zwolnienie z odbywania kary), postępowanie z nieletnimi, środki zabezpieczające.

12. Kodeks wykroczeń – Rozporządzenie Prezydenta RP z11 VII 1932 r. - charakterystyka ogólna

13. Procedura karna II RP

- Ogólna charakterystyka kodeksu przed i po nowelizacją z 1932 r.

- Model mieszany postępowania karnego, cechy zarówno inkwizycyj-

ne, jak i skargowe, zasada swobodnej oceny dowodów.

- Właściwość sądów („zakres działania sądów”); postępowanie

przygotowawcze; rozstrzyganie o właściwości, pogwałcenie

właściwości: rzeczowa, właściwość miejscowa, instancyjna

(w I instancji – sądów grodzkich, okręgowych i okręgowych

z udziałem przysięgłych oraz w II instancji – sądów

okręgowych i apelacyjnych, SN jako sąd kasacyjny + problem

nowelizacji kpk w zw. z kasacją), orzeczenia sądu (w formie

wyroków i postanowień), strony postępowania (oskarżyciel

publiczny – prokurator, policja, organy administracji;

oskarżyciel prywatny; oskarżyciel posiłkowy; powód

cywilny; oskarżony, obrońcy i pełnomocnicy), dowody

(świadkowie, oględziny, biegli i tłumacze, rewizja i

zatrzymanie rzeczy, charakter głosów stron), środki

zabezpieczające (tymczasowe aresztowanie, kaucja i

poręczenie, zakaz opuszczania miejsca zamieszkania „wyda-

lania się”, dozór policji)

Prawo cywilne w II RP – źródła

14. Ustawy.

- Prawo międzynarodowe prywatne i Prawo międzydzielnicowe pry

watne – 2 VII 1923r.

- Ustawa o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych – 5

II 1924 r., zm. rozporządzenie Prezydenta RP z 22 III 1928

r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych

- Ustawa o prawie autorskim – 29 III 1926 r.

- Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – 2 VIII 1926 r.

- Prawo wekslowe i czekowe – rozporządzenie Prezydenta RP z 14 IX

1924 r. zm. pod wpływem konwencji genewskich 1930 r. -

ustawa z 28 IV 1936 r.

15. Kodeks zobowiązań – rozporządzenie Prezydenta RP z 27 X

1933 (obow. 1 VII 1934 r.)

16. Kodeks handlowy – rozporządzenie Prezydenta RP 27 VI 1934

r. (obow. 1 VII 1934 r.)

17. Fiasko kodyfikacji - prawo małżeńskie, prawo rodzinne, prawo

rzeczowe, prawo spadkowe, część ogólna prawa cywilnego.

18. Kodeks postępowania cywilnego – rozporządzenie Prezydenta

RP z 29 XI 1930 r. (obow. Od 1 I 1933 r.)

19. Postępowanie egzekucyjne – rozporządzenie Prezydenta RP z

27 X 1932 r. (obow. 1 I 1933 r.)

Wybrane gałęzie materialnego prawa cywilnego w II RP

Prawo małżeńskie

- nieudane próby unifikacji – przyczyny,

- b. zabór pruski - model świecki instytucji małżeństwa,

- b. zabór rosyjski – model wyznaniowy instytucji małżeństwa,

● problem małżeństw mieszanych,

● problem zmiany miejsca zamieszkania i zmiany wyznania w celu uzyskania korzystnego wyroku w sprawach małżeńskich,

● praktyka orzecznicza katolickich sądów biskupich oraz konsystorzy prawosławnych i ewangelickich,

● zjawisko legalnej bigamii, wyroki SN z 8 XI 1926 oraz 10 XI 1938 r.,

- b. zabór austriacki – model mieszany,

- stosunki prawne między małżonkami – ustawa z 1 VII 1921 r.

Prawo zobowiązań

- ogólna charakterystyka kodeksu,

- część ogólna kodeksu,

● przepisy ogólne dot. prawa zobowiązań – źródła, rodzaje i istota zobowiązania, regulacje dot. umów w ogólności i o zobowiązaniach powstających z innych źródeł (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, bezpodstawne wzbogacenie „niesłuszne zbogacenie”, nienależne świadczenie, czyny niedozwolone), przejście praw i obowiązków wynikających z zobowiązań, wygaśniecie zobowiązań zaskarżenie czynności dłużnika zdziałanych ze szkodą wierzycieli;

● przepisy ogólne prawa cywilnego zamieszczone w kodeksie ze względu na brak kodyfikacji: oświadczenie woli, wady oświadczeń woli, warunek, termin, przedawnienie, przedstawicielstwo;

- część szczególna kodeksu – poszczególne rodzaje umów – sprzedaż, zamiana, darowizna, najem, dzierżawa, użyczenie, pożyczka, umowy o świadczenie usług (umowa o pracę, umowa o dzieło, zlecenie, pośrednictwo, przechowanie, odpowiedzialność oraz prawo zastawu utrzymujących hotele, zajazdy i podobne zakłady, depozyt nieprawidłowy), spółka, renta, dożywocie, gra i zakład, przekaz, ugoda, poręczenie.

Postępowanie cywilne.

- postępowanie sporne - rozporządzenie Prezydenta RP z 29 XI 1930

r.,

- przepisy ogólne, zakres „spraw prywatnych”.

- Wybrane zasady postępowania:

• zasada dyspozycyjności: istota, przykłady, wyjątki od zasady,

• zasada kontradyktoryjności: strony procesowe, zastępstwo procesowe, istota zasady kontradyktoryjności, przykłady zastosowania, wyjątki,

• zasada rozporządzalności – istota i przykłady,

• zasada formalnej równości stron – istota, przykłady, odstępstwo w postaci tzw. „praw ubogich”,

• zasada prawdy formalnej – istota, przykłady,

• zasada swobodnej oceny dowodów,

• zasada instancyjności – właściwość instancyjna sądów

- Postępowanie przed sądem polubownym – uwagi ogólne

Charakterystyka ogólna prawa sądowego w procesie kształtowania się i początkach istnienia tzw. Polski Ludowej

- Utrzymanie mocy obowiązującej prawa sądowego II RP mimo krytycznego doń stosunku nowej władzy (nazywającej je „kapitalistycznym”, „burżuazyjnym” i „faszystowskim”). Próba „przystosowania” prawa międzywojennego do nowych realiów społeczno–gospodarczo–politycznych i potrzeb nowej władzy.

- Próba wprowadzenia zupełnie nowego, kompleksowego systemu prawnego, w celu zbudowania modelowego, „realnego” socjalizmu, zgodnie z doktryną „marksizmu–leninizmu” (socjalizm jako okres przejściowy w drodze do komunizmu, ideologia walki klas, dyktatura proletariatu, przejmowanie przez państwo własności tzw. środków produkcji), w oparciu o doświadczenia praktyki leninowskiego i stalinowskiego prawa Związku Radzieckiego.

Prawo karne początków Polski Ludowej

20. Utrzymanie obowiązywania kodeksu z 1932 r. i jego „uzupełnianie” dodatkowymi regulacjami.

21. Charakterystyka ogólna dekretów mających na celu

„rozliczenie” za pomocą represji karnej, istniejących i

urojonych przestępstw schyłkowego okresu II RP oraz okresu

okupacji,

- tzw. „Sierpniówka” - Dekret z 31 VIII 1944 r. o wymiarze kary dla

faszystowsko–hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i

znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców

Narodu Polskiego (Dz.U. nr 4, poz. 16, tekst jedn. Dz.U. z

1946 r. nr 69 poz. 377)

- Dekret z 22 I 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i fa

szyzację życia państwowego (Dz. U. nr 5, poz. 46) –

wyłącznie do zachowań sprzed 1 IX 1939 r.

- Dekret z 28 VI 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo

od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz.U. nr 41,

poz. 237)

22. Charakterystyka ogólna dekretów mających zapewnić

prawnokarną ochronę powojennej władzy komunistycznej

- Dekret z 30 X 1944 r. o ochronie państwa (Dz.U. nr 10, poz. 50)

- Dekret z 16 XI 1945 r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (pierwsza

wersja tzw. małego kodeksu karnego) (Dz.U. nr 5, poz. 300)

- Dekret z 16 XI 1945 o postępowaniu doraźnym (Dz. U. nr 53, poz.

301)

- Dekret z 13 VI 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecz-

nych okresie odbudowy państwa (tzw. „mały k.k.) (Dz.U.

nr 53, poz. 300)

23. Charakterystyka ogólna dekretów i ustaw mających zapewnić

ochronę prawnokarną procesowi odbudowy państwa i

wprowadzeniu doń nowych urządzeń społeczno–gospodarczo–

politycznych, wynikających z ideologicznych założeń socjalizmu

- Dekret z 16 XI 1945 r. o utworzeniu i zakresie działania Komisji

Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem

Gospodarczym (Dz. U. nr 53, poz. 302)

- Ustawa z 3 I 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawo-

wych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. nr 3, poz. 17)-

- Dekret z 8 I 1946 r. o rejestracji i obowiązku pracy (Dz.U. nr 3,

poz. 24)

- Dekret z 15 IX 1946 r. o zajęciu majątku państw pozostających z

Państwem Polskim w stanie wojny w latach 1939-1945 i

majątku osób prawnych i obywateli tych państw oraz o

zarządzie przymusowym nad tymi majątkami (Dz.U. nr 62,

poz. 342)

- Ustawa z 2 VI 1947 r. o zwalczaniu drożyzny i nadmiernych zysków

w obrocie handlowym (Dz.U. nr 43, poz. 218)

- Dekret z 21 IV 1948 r. o ustaleniu cen na niektóre artykuły w prze-

myśle prywatnym i spółdzielczym (Dz.U. nr 23, poz. 157)

- Dekret z 26 IV 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości

niezbędnych dla realizacji narodowych planów

gospodarczych (Dz.U. nr 27, poz. 197)

- Ustawa z 19 kwietnia 1950 r. o zabezpieczeniu socjalistycznej dys-

cypliny pracy (Dz.U. nr 18, poz. 152)

- Dekret z 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności

społecznej (Dz.U. nr 17, poz. 68)

24. Varia

- Dekret z 12 grudnia 1944 r. o zwalczaniu potajemnego

gorzelnictwa (Dz.U. nr 15, poz. 85)

Prawo cywilne początków Polski Ludowej

25. Obowiązywanie przedwojennego prawa cywilnego w nowych

realiach społeczno–polityczno–gospodarczych

26. Dokończenie dzieła kodyfikacji sądowego prawa cywilnego nie

zrealizowanego w pełni w II RP

- Część ogólna prawa cywilnego:

● Prawo osobowe – dekret z 29 VIII 1945 r. - charakterystyka ogólna

● Przepisy ogólne prawa cywilnego – ustawa z 18 VII 1950 r. –

charakterystyka ogólna

- Prawo rodzinne i opiekuńcze:

● Prawo małżeńskie osobowe – dekret z 25 IX 1945 r. - instytucja

zaręczyn, świeckość instytucji małżeństwa

● Prawo o aktach stanu cywilnego z 25 IX 1945 r. (Dz. U. nr 48,

poz. 271)

● Prawo rodzinne – dekret z 22 I 1946 r. - pokrewieństwo,

powinowactwo, status dzieci małżeńskich i pozamałżeńskich

● Prawo opiekuńcze – dekret z 14 V 1946 r. - charakterystyka ogólna

● Prawo małżeńskie majątkowe – dekret z 29 V 1946 r. - stanowisko

prawno – majątkowe żony

● Kodeks rodzinny – ustawa z 27 VI 1950 r. - charakterystyka ogólna

- Prawo rzeczowe - dekret z 11 X 1946 r. - charakterystyka ogólna

- Prawo spadkowe – dekret z 8 X 1946 r. - charakterystyka ogólna

- Procedura cywilna – dekret z 12 XI 1946 r.

27. Napięcie między wprowadzeniem na grunt prawa cywilnego założeń prawa socjalistycznego, a polską i europejską kulturą prawną opartą o własność prywatną i swobodny obrót towarami i usługami.

Metody dydaktyczne:

Zajęcia mają charakter konwersatoryjny, podczas których przeprowadza się analizę tekstów prawnych. Wymagana jest aktywna praca na zajęciach. Dopuszczalne jest też prowadzenie zajęć w formie e-learningowej na platformie Moodle (liczbę godzin określa prowadzący).

Grupy zajęciowe

zobacz na planie zajęć

Grupa Termin(y) Prowadzący Miejsca Akcje
1 jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 8:00 - 10:25, sala 203
jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 16:10 - 18:35, sala 219
jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 10:40 - 13:05, sala 203
Zbigniew Naworski 32/ szczegóły
2 jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 8:00 - 10:25, sala 203
jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 10:40 - 13:05, sala 203
jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 13:30 - 15:55, sala 219
Zbigniew Naworski 22/ szczegóły
3 jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 13:30 - 15:55, sala 203
jednokrotnie, niedziela (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 13:30 - 15:55, sala 102
jednokrotnie, sobota (konkretny dzień, zobacz opis przedmiotu), 10:40 - 13:05, sala 203
Zbigniew Naworski 15/ szczegóły
Wszystkie zajęcia odbywają się w budynku:
Wydział Prawa i Administracji
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.