Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Tanatoantropologia i aksjologia śmierci

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 0951-F-MF-TAS-K Kod Erasmus / ISCED: 08.1 / (0223) Filozofia i etyka
Nazwa przedmiotu: Tanatoantropologia i aksjologia śmierci
Jednostka: Instytut Filozofii
Grupy:
Punkty ECTS i inne: 4.00
Język prowadzenia: polski
Rodzaj przedmiotu:

przedmiot fakultatywny

Całkowity nakład pracy studenta:

Łączna liczba godzin 120

w tym:

- godziny realizowane z udziałem nauczycieli 30

- czas poświęcony na pracę indywidualną studenta/słuchacza/ uczestnika kursu 60

- czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania 30

- czas wymagany do odbycia obowiązkowych praktyk 0



Efekty uczenia się - wiedza:

W1. Ma podstawową wiedzę o miejscu, roli i znaczeniu tanatologii w ogólnym systemie nauk oraz o jej przedmiotowej i metodologicznej specyfice.

W2. Zna podstawową terminologię z zakresu tanatologii, a także rozumie jej źródła, ich pochodzenie, rozwój i zastosowanie w obrębie pokrewnych dyscyplin naukowych.

W3. Ma elementarną wiedzę nt. badań prowadzonych w zakresie tanatologii, w kontekście historyczno-problemowym, jak też w duchu analiz antropologicznych i studiów bioetycznych nad zagadnieniem śmierci.

W4. Ma uporządkowaną wiedzę szczegółową, m. in. w zakresie opracowywania oraz weryfikacji wiedzy przez tanatologów, antropologów śmierci i tanatoetyków.

W5. Ma podstawową wiedzę o głównych kierunkach rozwoju oraz najważniejszych nowych osiągnięciach z zakresu tanatologii i potrafi ją skutecznie konfrontować z wiedzą wyniesioną z zajęć z zakresu bioetyki, etyki lekarskiej i etyki medycznej, a także antropologii.

W6. Ma świadomość kompleksowej natury i złożoności myśli tanatologicznej omawianej w szerszym kontekście etyczno-filozoficznym oraz prawno-społecznym, jak też jej multidyscyplinarnej specyfiki i wielotorowości analiz badawczych.

W7 Ma usystematyzowaną znajomość głównych kierunków zasadniczych

subdyscyplin filozoficznych mających wpływ na rozwój tanatologii, widzi zachodzące między nimi korelacje, w tym rozpoznaje fundamentalne dla filozofii idee leżące u podstaw tanatoantropologii i aksjologii, jak również wskazuje autorów kluczowych dla tanatologii projektów badawczych.


Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia, w tym: K_W02, K_W08, K_W09, K_W10, K_W11, K_W12, K_W20;


Efekty uczenia się - umiejętności:

U1. Potrafi wyszukiwać, analizować, oceniać, selekcjonować i użytkować informacje z zakresu tanatologii i powiązanych z nią nauk o profilu humanistycznym z szerokim wykorzystaniem różnych źródeł i metod.

U2. Potrafi aktywnie wyszukiwać informacje w internecie, bazach danych i zasobach biblioteczno-archiwalnych, rozpoznawać je oraz oceniać, w kontekście podjętych przez tanatologów analiz badawczych.

U3. Potrafi posługiwać się podstawowymi ujęciami teoretycznymi, paradygmatami badawczymi, pojęciami i metodami z obszaru tanatologii wyjaśniając dane/wybrane zagadnienia problemowe (m. in. z obszaru bioetyki, antropologii, socjologii oraz psychologii śmierci, czy też zainteresowanych problemem śmierci mass-mediów).

U4 Posiada umiejętność wykrywania i wskazania zależności zachodzących pomiędzy procesami społecznymi oraz kulturalnymi (dotyczącymi zjawiska śmierci, jej postrzegania, czy też wartościowania) oraz określa relacje między tymi zależnościami.

U5. Posiada czynną umiejętność merytorycznego argumentowania z jednoczesnym wykorzystaniem poglądów innych autorów (m. in. badaczy podejmujących studia w zakresie tanatologii) oraz formułować na ich podstawie własne, krytyczne wnioski.

U6. Posiada czynną umiejętność opracowania zwartej monografii z zakresu problematyki omawianej na zajęciach, w oparciu o samodzielnie zgromadzoną literaturę.


Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia, w tym: K_U01, K_U02, K_U07, K_U10, K_U11, K_U17;


Efekty uczenia się - kompetencje społeczne:

K1. Widzi zastosowanie oraz przełożenie wiedzy wyniesionej z zajęć nt. tanatologii na praktykę życia codziennego.

K2. Ma świadomość znaczenia tanatologii dla życia ludzkiego, w szerokim wymiarze życia osobistego (tj. prywatnego), jak i poza-osobistego (tj. grupowego).

K3. Dostrzega i formułuje problemy moralne i dylematy etyczne związane z własną funkcjonalnością, w tym (rozważanym przez tanatologów) kresem ludzkiej egzystencji.

K4. Uczestnicząc w życiu społeczno-kulturalnym przyjmuje płaszczyznę tanatologiczną za jeden z istotnych filtrów przekazu informacyjno-medialnego, kulturowego, czy też światopoglądowego, jak również religijnego/wyznaniowego.

K5. Rozumie i dostrzega potrzebę uczenia się przez całe życie, ciągłego dokształcania się zawodowego, jak i rozwoju osobistego. Potrafi uzupełniać i doskonalić nabytą wiedzę oraz umiejętności. Ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, dokonuje samooceny własnych kompetencji, jak też wyznacza kierunki własnego rozwoju i kształcenia.

K6. Prawidłowo identyfikuje i rozstrzyga dylematy etyczne związane z wykonywaniem zawodu. Potrafi dokonać analizy własnych działań i wskazać ewentualne obszary wymagające modyfikacji w przyszłości.

K7. Prawidłowo identyfikuje i rozstrzyga dylematy etyczne związane z pełnioną rolą społeczno-zawodową.


Odniesienie do kierunkowych efektów kształcenia, w tym: K_K01, K_K02, K_K03, K_K04, K_K05, K_K06, K_K09;


Metody dydaktyczne:

- dydaktyczna podająca:

a) opowiadanie

b) pogadanka


- dydaktyczna poszukująca:

a) giełda pomysłów - dyskusja nad zagadnieniem problemowym zadanym na zajęcia,

b) ćwiczeniowa/problemowa - analiza i re/interpretacja zadanej na zajęcia kwestii problemowej.


Metody dydaktyczne podające:

- opowiadanie
- pogadanka

Metody dydaktyczne poszukujące:

- ćwiczeniowa
- giełda pomysłów

Skrócony opis:

Podstawowym celem zajęć będzie prezentacja i omówienie zagadnienia tanatologii w uzupełniającym się sensie antropologicznym i bioetycznym. Oprócz ogólnego wprowadzenia w tematykę tanatologiczną na zajęciach przestudiowany zostanie kluczowy dla rozstrzygnięć tanatologicznych problemat śmierci, w kontekście m. in. społecznym, kulturowym, czy też światopoglądowym.

Pełny opis:

Zapoznanie studentów z pojęciem, przedmiotem, genezą, strukturą oraz typologią tanatologii w ramach szerszej myśli antropologicznej i filozoficzno-etycznej, w szczególności bioetycznej. Wskazanie, w jaki sposób, czy też dlaczego doszło do narodzin oraz rozwoju tanatologii. Wskazanie inklinacji na linii tanatologia-antropologia oraz tanatologia-bioetyka. Zaznajomienie słuchaczy z wybraną problematyką podejmowaną w obszarze tanatologii oraz możliwymi sposobami rozstrzygania dylematów tanatologicznych, wśród których możemy wymienić, m. in. problem historycznego rozumienia zjawiska śmierci, jako zjawiska z gruntu niejednoznacznego i niejednorodnego, procesualność śmierci, wieloznaczne traktowanie kategorii zwłok ludzkich oraz ich rozkładu, ambiwalentne rozumienie rytuału pogrzebowego, pochówku, czy też żałoby, w perspektywie analiz antropologicznych. Wśród dalece dyskusyjnych zagadnień omawianych na zajęciach wymienić możemy również problemat odmiennej estetyzacji zjawiska śmierci, czy wreszcie dyskutowane w obszarze bioetyki, takie zagadnienia przykładowe jak: kategoria życia niewartego życia w perspektywie kresu życia, problem aborcji, transplantologii, in vitro, eutanazji, samobójstwa czy wreszcie eugeniki ściśle powiązanych z tanatyczną płaszczyzną naszej funkcjonalności. Zajęcia będą ponadto miały na celu przybliżenie słuchaczom takich zagadnień, jak choćby kara śmierci, śmierć w rozumieniu religijnym i sekularnym, czy wreszcie dyskutowany ostatnimi czasy casus cywilizacji śmierci zderzanej z tzw. cywilizacją życia.

Bloki tematów:

1. Czym jest tanatologia? (Ogólna charakterystyka zagadnienia tanatologii).

2. Tanatologia w antropologii i bioetyce. (Możliwe sposoby interpretacji zjawiska tanatologii).

3. Śmierć jako centryczny problem tanatologii.

4. Śmierć – problemy definicyjne.

5. Tanatologia a antropologia:

a. Śmierć w ujęciu antropologicznym.

b. „Historia śmierci” (w różnych ujęciach antropologicznych).

b.1. Od śmierci oswojonej do śmierci na opak.

c. Próba określenia/opisania zjawiska śmierci w wybranych kontekstach (tj. śmierć jako zjawisko otwarte-zamknięte, materialne-niematerialne, itp.).

d. Rozkład i zwłoki – w perspektywie antropologicznej.

d.1. M. in. trup – siedlisko życia czy artefakt śmierci?

e. Rytuały związane ze zmarłym i pochówkiem (m. in. mumifikacja, kanibalizm, pochówek do ziemi, kremacja, kriogenika).

f. Cmentarze i żałoba (m. in. pogrzeb jako widowisko, sztuka funeralna, doświadczenie żałoby).

g. Estetyzacja zjawiska śmierci (m. in. w sztuce, w filmie, w literaturze, w „nowych mediach” - na wybranych przykładach). Zasady estetyki śmierci.

h. Tanatoturystyka.

6. Tanatologia a bioetyka:

a. Z dyskusji nad wartością (ludzkiego) życia. Jakość życia a świętość życia.

b. Zagadnienie śmierci w perspektywie bioetycznej.

b.1. M. in. kontrowersje wokół kryterium śmierci w ujęciu problemowo-historycznym.

c. Problem życia niewartego życia – rzecz o wartościowaniu życia i śmierci w bioetyce.

d. Bioetyka personalistyczna i utylitarytarystyczna wobec zjawiska śmierci.

e. Tanatologia a aborcja.

f. Tanatologia a nowe technologie reprodukcyjne (m. in. in vitro a zagadnienie embrionów nadliczbowych).

g. Tanatologia a transplantologia.

h. Samobójstwo w perspektywie bioetycznej (m. in. typologia samobójstw, przyczyny i skutki popełnienia samobójstwa, samobójstwa uprawnione i nieuprawnione, itp.).

i. Eutanazja w kontekście analiz bioetycznych.

j. Eugenika jako tanatologiczna rozterka bioetyki.

7. Kara główna w kontekście analiz antropologiczno-bioetycznym.

8. Śmierć w ujęciu religijnym i sekularnym.

9. Śmierć jako zjawisko konieczne (logicznie, ontycznie i biopsychicznie).

10. Śmierć w perspektywie egzystencjalnej (Kierkegaard, Jaspers, Heidegger).

11. O śmierci raz jeszcze - „cywilizacja śmierci” vs „cywilizacja życia” w ujęciu antropologiczno-bioetycznym.

12. Podsumowanie kursu.

Literatura:

Zbiorcza literatura przedmiotu z zakresu bioetyki i antropologii śmierci:

Literatura sugerowana

Adamkiewicz M., Zagadnienie śmierci w bioetyce, Warszawa 2002.

Alvarez Al., Bóg Bestia. Studium samobójstwa, przeł. Łukasz Sommer, Warszawa 2011.

Ariès Ph., Rozważania o historii śmierci, przeł. Katarzyna Marczewska, Warszawa 2007.

Barnard Ch., Godne życie godna śmierć, przeł. Jan Krzysztof Kelus, Warszawa 1996.

Kerrigan M., Historia śmierci. Zwyczaje i rytuały pogrzebowe od starożytności do czasów współczesnych, przeł. S. Klimkiewicz, Warszawa 2009.

Kramer K. P., Śmierć w różnych religiach świata, przeł. Chojnacki M., Kraków 2007.

Narodziny i śmierć. Bioetyka kulturowa wobec stanów granicznych życia ludzkiego, red. Gałuszka M. i Szewczyk K., Warszawa-Łódź 2002.

Nola A. M. [di], Tryumf śmierci. Antropologia żałoby, przeł. Kornecka J., Olszańska M. W., Sosnowski R., Surma-Gawłowska M., Woźniak M., Kraków 2006.

Sahaj T., Śmierć – antologia tekstów filozoficznych, Toruń 2008.

Szawarski Z., Samobójstwo: w poszukiwaniu definicji, [w:] Etyka 23, 1988.

Szeroczyńska M., Eutanazja i wspomagane samobójstwo na świecie, Kraków 2004.

Vincent-Thomas L., Trup – Od biologii do antropologii, przeł. Kocjan K., Łódź 1991.

Literatura uzupełniająca

Améry J., O starzeniu się. Podnieść na siebie rękę, przeł. Baran B., Warszawa 2007.

Antropologia śmierci – myśl francuska, przeł. Cichowicz St. i Godzimirski J. M., Warszawa 1993.

Ariès Ph., Człowiek i śmierć, przeł. Eligia Bąkowska, Warszawa 1992.

Drogoś S., Człowiek w obliczu śmierci, Toruń 2001.

Dworkin [i inni], Apel filozofów (opinia Amici Curiae) [w:] Wokół śmierci i umierania.

Jankelevitch V., Dwuznaczność śmiertelności i nieśmiertelności, przeł. Jakub M. Godzimirski, [w:] „Literatura na świecie”, nr 169-170, Warszawa 1985.

Jankelevitch V., Silniejsze od śmierci, przeł. Jakub M. Godzimirski, [w:] „Literatura na świecie”, nr 169-170, Warszawa 1985

Jankelevitch V., To, co nieuchronne, przeł. Mateusz Kwaterko, Warszawa 2005.

Ringel E., Gdy życie traci sens. Rozważania o samobójstwie, przeł. Kaźmierczak E., Szczecin 1987.

Ringel E., Nerwica a samozniszczenie, przeł. Lachowski S., Warszawa 1992.

Scheler M., Cierpienie, śmierć, dalsze życie, przeł. Węgrzecki A., Warszawa 1994.

Scherer G., Filozofia Śmieci. Od Anaksymandra do Adorno, przeł. Szymona W. OP, Kraków 2008.

Toynbee A. [i inni], Człowiek wobec śmierci, przeł. Petach D., Warszawa 1973.

Vovelle M., Śmierć w cywilizacji Zachodu, przeł. T. Swoboda, Gdańsk 2008.

Wymiary śmierci, Gdańsk 2002.

Ziemiński I., Metafizyka śmierci, Kraków 2010.

Metody i kryteria oceniania:

1. Podstawowymi kryteriami zaliczenia zajęć są:

a) Aktywność na zajęciach (czynny, nie pasywny udział w dyskusji prowadzonej na zajęciach),

b) Obecności na zajęciach (dopuszczalne są 2-ie nieobecności),

c) Referat/prelekcja na zajęciach,

d) Końcowa praca pisemna (oceniana w skali 2-5)

2. Kryterium oceniania pracy pisemnej – kryterium procentowe służące ustaleniu, w jakim stopniu temat pracy pokrywa się z jej treścią.

ocena dst. 51%-60%

ocena dst.+ 61%-70%

ocena db. 71%-80%

ocena db.+ 81-90%

ocena bdb. powyżej 91%

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2017/18" (zakończony)

Okres: 2017-10-01 - 2018-02-25
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Marcin Leźnicki
Prowadzący grup: Marcin Leźnicki
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.