Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Wybrane zagadnienia architektury sakralnej

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 1402-I-WZA-P Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0228) Interdyscyplinarne programy i kwalifikacje związane z naukami humanistycznymi
Nazwa przedmiotu: Wybrane zagadnienia architektury sakralnej
Jednostka: Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa
Grupy: Przedmioty obowiązkowe dla Studium Podyplomowego Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa Dziedzictwa Archn
Punkty ECTS i inne: 2.00
Język prowadzenia: polski
Wymagania wstępne:

Wiedza z zakresu historii sztuki i kultury

Całkowity nakład pracy studenta:

1. Godziny realizowane z udziałem nauczyciela (godziny kontaktowe przewidziane w planie studiów dla danego przedmiotu): 25


2. Czas poświęcony na pracę indywidualną słuchacza studiów podyplomowych, potrzebny do pomyślnego zaliczenia przedmiotu (przygotowanie i uzupełnienie notatek; zebranie i wybór odpowiednich materiałów do zajęć, wymagane powtórzenie materiału): 10


3. Czas, wymagany do przygotowania się do zaliczenia (przyswojenie materiału ilustracyjnego, definicji, powtórka zagadnień problemowych): 15


Liczba pkt. ECTS = 2


Efekty uczenia się - wiedza:

W1: Posiada uporządkowaną i uszczegółowioną wiedzę o typach architektonicznych - K_W02 (efekt kierunkowy)


W2: Rozróżnia typy architektoniczne; orientuje się w modyfikacjach w obrębie typów architektonicznych - K_W02


W3: Zna periodyzację kultury i zjawisk artystycznych w omawianym okresie, zna i rozumie ich ogólne historyczne konteksty - K_W02


W4: Ma pogłębioną wiedzę o dawnych technikach budowlanych występujących w zabytkach architektury sakralnej oraz ich problematyce konserwatorskiej – K_W03


W5: Ma pogłębioną świadomość wartościowania zabytków architektury sakralnej – K_W04


W6: posiada pogłębioną wiedzę na temat specjalistycznych metod konserwacji i restauracji w określonych typach zabytków – K_W05


W7: rozumie uwarunkowania przyjętych metod konserwacji i restauracji zabytków architektury sakralnej w pracach budowlano-konserwatorskich – K_W07


W8: zna zasady prawa ochrony zabytków stosowane przy określonych typach zabytków architektury sakralnej – K_W09


Efekty uczenia się - umiejętności:

U1: potrafi dokonać rozpoznania rozwiązań historycznych i współczesnych występujących w zabytku celem ochrony tych pierwotnych - K_U01(efekt kierunkowy)


U2: potrafi rozpoznawać typy architektoniczne - K_U01


U3: potrafi w przybliżeniu określać czas powstania obiektów architektonicznych lub ich części celem dokonania wartościowania – K_U02


U4: potrafi wykorzystać zdobytą wiedzę z zakresu historii architektury do formułowania wytycznych i zaleceń konserwatorskich - K_U05


U5: potrafi wykorzystać zdobytą wiedzę z zakresu historii architektury do przygotowania/wykonania, w zależności od specjalności zawodowej, w oparciu o dobór wybranych metod i narzędzi z zakresu dyscypliny nauki o sztuce: prac przedprojektowych, wniosków i wytycznych lub projektu budowlano-konserwatorskiego architektury historycznej - K_U06


U6: potrafi – w oparciu o zdobytą wiedzę z zakresu historii architektury – samodzielnie zaplanować rozwój własnego warsztatu naukowego, w szczególności w związku z opracowaniem i

realizacją projektu budowlano-konserwatorskiego lub elementów programu konserwatorskiego, w zależności od specjalności

zawodowej – K_U08


Efekty uczenia się - kompetencje społeczne:

K1: Rozumie znaczenie historii i dziedzictwa architektonicznego oraz konieczność jego przetrwania dla dobra przyszłych pokoleń,

jak i współczesnej kultury - K_K01(efekt kierunkowy)


K2: W oparciu o wiedzę na temat określonych typów architektonicznych kieruje się szacunkiem wobec dziedzictwa i różnorodności kulturowej - K_K02


K3: Rozpoznaje zagrożenia dla zabytku i grupy zabytków tworzących pewien typ zabudowy – K_K03


K4: Jest gotów do współdziałania w zespole różnych specjalistów, dzieląc się wiedzą o typach architektonicznych; posiada świadomość zakresu swoich kompetencji – K_K05


K5: Jest przygotowany do skutecznego uzasadnienia Inwestorowi poszanowania wartości określonych typów dawnej architektury sakralnej – K_K06.


Metody dydaktyczne:

Zajęcia prowadzone są jako wykład informacyjny, uporządkowany w układzie chronologicznym. W obrębie epok materiał ułożony jest problemowo.


Wykładowi towarzyszy prezentacja multimedialna z wykorzystaniem fotografii, rysunków architektonicznych, wizualizacji, odpowiednio opisanych; stanowiący materiał obowiązkowy.


Wykład informacyjny / problemowy / pokaz / studium przypadku


Metody dydaktyczne eksponujące:

- pokaz

Metody dydaktyczne podające:

- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład problemowy

Skrócony opis:

Na przedmiot składa się szereg specjalistycznych wykładów na temat architektury sakralnej w układzie typologicznym. Przewidzianych jest 9 zamkniętych tematów poświęconych architekturze świątyń katolickich, prawosławnych i protestanckich. Wykład dotyka zagadnień formy zewnętrznej oraz przestrzeni liturgicznej.

Pełny opis:

Przedmiot podzielono na 9 bloków tematycznych:

1. średniowieczny detal architektoniczny (6 godz.)

2. wnętrze kościoła barokowego – malarstwo iluzjonistyczne (3)

3. przestrzeń liturgiczna kościoła katolickiego (2 godz.)

4. spojrzenie na świątynię z pozycji prawosławnej (2 godz.)

5. architektura świątyń prawosławnych (2 godz.)

6. spojrzenie na świątynię z pozycji protestanckiej (2 godz.)

7. architektura świątyń protestanckich (2 godz.)

8. drewniana architektura sakralna w Polsce (4 godz.)

9. ołtarze – gotyckie i nowożytne (2 godz.)

Literatura:

 Architektura. Style i detale, red. E.Cole, Warszawa 2007

 Banaś P., Studia nad śląską architekturą protestancką 2 połowy XVII wieku, “Roczniki Sztuki Śląskiej”, VIII (1971), s. 35-89.

 Bielec-Maciejewska B., Kafle i piece kaflowe w Toruniu (XIV-XX wiek), Toruń 2015

 Birecki P., Sztuka luterańska na ziemi chełmińskiej od drugiej połowy XVI do pierwszej ćwierci XVIII wieku, Warszawa 2007.

 Birecki P., Ewangelickie budownictwo kościelne w Prusach Zachodnich, Toruń, 2014.

 Brathe P., Theorie des evangelischen Kirchengebäudes, Stuttgart 1906.

 Cieślak K., Między Rzymem, Wittenbergą a Genewą. Sztuka Gdańska jako miasta podzielonego wyznaniowo. Wrocław 2000.

 Dąbrowska M., Kafle i piece kaflowe w Polsce do końca XVIII wieku, Studia i Materiały z Historii Kultury Materialnej, t. 58, Wrocław-Warszawa 1987

 Ellwardt K., Evangelischer Kirchenbau in Deutschland, Fulda 2008.

 Fritsch K. E. O., Der Kirchenbau des Protestantismus von der Reformation bis zur Gegenwart, Berlin 1893.

 Friedrich K., Grundriß der Liturgik, Eine Einführung in die Geschichte, Grundsätze und Ordnung des Lutherischen Gottesdienstes, München 1982.

 Grashoff E. W., Raumprobleme des protestantischen Kirchenbaues im 17. und 18. Jahrhundert, Berlin 1938.

 Harasimowicz J., Protestanckie budownictwo kościelne w wieku reformacji na Śląsku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, XXVIII (1983), s. 341-371.

 Harasimowicz J., Treści i funkcje ideowe sztuki śląskiej Reformacji (1520-1650), Wrocław 1986.

 Kiesling G., Der Herrschaftsstand. Aspekte repräsentativer Gestaltung im evangelischen Kirchenbau, München 1994.

 Kracik J., Staropolskie spory o kult obrazów, Kraków 2012

 Kukliński A., Relikty pieca typu hypocaustum odkryte na Wawelu, „Studia Waweliana“ XV, Kraków 2013, s. 5-19.

 Langmaak, G., Evangelischer Kirchenbau im 19. und 20. Jahrhundert. Geschichte, Dokumentation, Synopse, Kassel 1971.

 Marx W., Die Saalkirche der deutschen Brüdergemeinde, Leipzig 1931.

 Mączeński Z., Elementy i detale architektoniczne w rozwoju historycznym, Warszawa 1997

 Matusewicz J., Osiemnastowieczny piec kaflowy z pałacu w Wilanowie. Prace restauratorskie i konserwatorskie w świetle współczesnych rozwiązań rekonstrukcji pieców kaflowych, Warszawa 2012

 Michalski S., Protestanci a sztuka. Spór o obrazy w Europie nowożytnej, Warszawa 1989

 McNamara D., Jak czytać kościoły. Krótki kurs architektury chrześcijańskiej, Warszawa 2016

 Nadolski B., Misterium chrześcijańskiego ołtarza, Kraków 2008

 Pilecka E., Znaczenie badań nad średniowiecznym detalem architektonicznym dla praktyki konserwatorskiej, [w:] Praeterita Posteritati. Studia z historii sztuki i kultury ofiarowane Maciejowi Kilarskiemu, pod red. M. Mierzwińskiego, Malbork 2001, s. 349-359.

 Pospieszna B., Kafle i piece kaflowe. Katalog zbiorów MZM, Malbork 2013

 Ruszczyk G., Drewniane kościoły w Polsce 1918-1939. Tradycja i nowoczesność, Warszawa 2001

 Ruszczyk G., Drewno i architektura. Dzieje budownictwa drewnianego w Polsce, Warszawa 2007

 Ruszczyk G., R.Brykowski, Kościoły w Wielkopolsce XVI wieku (Dzietrzniki, Gaszyn, Grębień, Jaworzno, Kadłub, Łaszew, Łyskornia, Ochędzyn, Popowice, Wierzbie, Wiktorów), [w:] Inwentarz Drewnianej Architektury Sakralnej w Polsce, red. R. Brykowski, zeszyt 4b, Warszawa 1993

 Schelter A., Der protestantische Kirchenbau des 18. Jahrhunderts in Franken, Kulmbach 1981.

 Szczepkowska-Naliwajek K., Relikwiarze średniowiecznej Europy od IV do początku XVI wieku. Geneza, treści, styl i techniki wykonania. Warszawa 1996

 Teoretycy, pisarze i artyści o sztuce 1500-1600 (Historia doktryn artystycznych. Wybór tekstów, t. II), wybrał i opracował Jan Białostocki. Warszawa: PWN 1985 (rozdz. 3);

 Uścinowicz J., Fenomen spotkania ikony z gotykiem, Studia z architektury nowoczesnej, red. J.Kucharzewska, nr 5/2013, s.11-35.

 Uścinowicz J., “Święta geometria”, [w:] Definiowanie przestrzeni architektonicznej. Zapis przestrzeni archi-tektonicznej, t.1, pod red. M. Misiągiewicz i D. Kozłowskiego, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, Kraków 2013, s.188-192

 Uścinowicz J., Wymiana wartości we współczesnej architekturze i sztuce sakralnej pogranicza Wschodu i Zachodu w Polsce, [w:] Zabytki Podlasia: Pamięci Wiesławy Szymańskiej, wyd. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka, cz. 2, red. Maciej Gryguc, Anatol Wap, Anna Wiśniewska, Ciechanowiec 2011, s. 57-70.

 Uścinowicz J., Czy każda konwersja jest kontrowersją?, [w:] Sacrum profanum – profanum sacrum. Prze-miany funkcji budowli sakralnych w XX wieku, Wydawnictwa Naukowe Politechniki Gdańskiej, Wydział Architektury Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2009, s. 67-86.

 Wisłocki M., Sztuka protestancka na Pomorzu 1535 – 1648, Szczecin 2005.

 Woźniak M., Złotnictwo sakralne Prus Królewskich. Studium typologiczno-morfologiczne, Toruń 2012, t. I tekst, t. II ilustracje;

 Żaba A., Malarstwo iluzjonistyczno-architektoniczne we wnętrzach mieszkalnych i kościołach. Różnice podstawowe, [w:] Problematyka funkcjonowania muzeów w obiektach zabytkowych. Materiały z konferencji konserwatorskiej, Pszczyna 2013, s. 181-195

 Żaba A., Problemy geometryczne w malowidłach na sklepieniach, [w:] Konserwator, twórca, dzieło, red. U. Rzepiela, Opole 2003, s. 24-28.

 Żaba A., Problemy ochrony fresków iluzjonistyczno-architektonicznych w kościołach barokowych, [w:] Fizyka budowli w teorii i praktyce, Łódź 2003, s. 795-802

Metody i kryteria oceniania:

Jedno kolokwium uwzględniające wszystkie przedmioty składające się na moduł kształcenia, złożone z pytań testowych oraz analizy materiału graficznego; obecność na zajęciach.

Wymagania egzaminacyjne:

Rozpoznawanie dzieł na slajdach [obowiązuje znajomość dzieł, omawianych na wykładach] (K_W02; K_W03; K_U01)

Objaśnianie specjalistycznej terminologii (K_W02; K_U01)

Rozwinięcie podanego zagadnienia omawianego na zajęciach

(K_W02; K_U01; K_U02;)

Forma egzaminu:

Egzamin pisemny

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2017/18" (zakończony)

Okres: 2017-10-01 - 2018-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 25 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Joanna Kucharzewska
Prowadzący grup: Elżbieta Pilecka, Grażyna Ruszczyk, Ulrich Schaaf, Jerzy Uścinowicz, Michał Woźniak, Antonina Żaba
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Na przedmiot składa się szereg specjalistycznych wykładów na temat architektury sakralnej w układzie typologicznym. Przewidzianych jest 9 zamkniętych tematów poświęconych architekturze świątyń katolickich, prawosławnych i protestanckich. Dotyka zagadnień formy zewnętrznej oraz przestrzeni liturgicznej.

Najważniejsze zjawiska osadzone są na tle zmiennych uwarunkowań historycznych, społecznych i kulturowych oraz podkreślane są czynniki ideowe i funkcjonalne, decydujące o wyborze form architektonicznych, technik budowlanych i zdobniczych. Omawiane zagadnienia eksponowane są metodą case study.

Pełny opis:

Przedmiot podzielono na 9 bloków tematycznych:

1. średniowieczny detal architektoniczny (6 godz.)

a. zarys zagadnień związanych z metodologią badań nad detalem architektonicznym epoki średniowiecza (historycznie zmieniające się zasady analizy poszczególnych typów i ich uwarunkowania: np. kapiteli, maswerków, baz, portali, sklepień, zworników, wsporników, żeber, szczytów itd. i prezentację stanowisk współczesnych badaczy) w oparciu o aktualny stan wiedzy na ten temat.

b. omówienie przydatności znawstwa historycznych form detalu architektonicznego w badaniach historii sztuki, w zabytkoznawstwie i konserwatorstwie, ochronie zabytków i dziedzictwa kulturowego. Ukazywane są przykłady realizacji konserwatorskich spełniających, bądź nie, wymagania rzetelnej naukowej analizy detali architektonicznych i konsekwencje nie rozumienia oryginalnej, pierwotnej ich formy.

c. prezentacja przemian w czasie kilku wybranych, reprezentatywnych typów detali (jak np.: maswerków, kapiteli, baz, sklepień), opartą na autorskim opracowaniu ich typologii – od wczesnego średniowiecza do początku XVI w. (z ilustracją zagadnień przeźroczami)

d. dyskusja ze studentami na zasugerowane ich zainteresowaniami tematy z zakresu detalu architektonicznego

2. wnętrze kościoła barokowego – malarstwo iluzjonistyczne (3)

Wykład podzielony jest na dwie części – pierwsza dotyczy barokowego wnętrza sakralnego, druga malarstwa iluzjonistycznego.

Celem wykładu jest zaprezentowanie różnorodności wnętrz kościołów barokowych, charakterystyka ich cech geometrycznych i materiałowych. Malarstwo iluzjonistyczne w Polsce przedstawiane jest na tle malarstwa europejskiego (A.Pozzo, F.Decker).

3. przestrzeń liturgiczna kościoła katolickiego (2 godz.)

Przestrzeń liturgiczna w ujęciu budowlanym i ideowym. Kształtowanie form architektury kościoła katolickiego z uwzględnieniem aspektów symbolicznych. Program rozwiązań przestrzennych z uwzględnieniem przepisów liturgicznych.

4. spojrzenie na świątynię z pozycji prawosławnej (2 godz.)

Kształtowanie form architektury świątyń prawosławnych z uwzględnieniem aspektów ideowych (teologiczno-filozoficznych), programowo-przestrzennych, strukturalnych i technicznych, w środowisku o szczególnych walorach kulturowo-historycznych. Analizy złożonych zagadnień związanych z kształtowaniem współczesnych form architektury sakralnej prawosławia w środowisku zabytkowym, z uwzględnieniem jego walorów materialnych i duchowych, na wybranych przykładach.

5. architektura świątyń prawosławnych (2 godz.)

Ideowe (teologiczno-filozoficzne), programowo-przestrzenne, strukturalne i techniczne kształtowanie architektury świątyń prawosławnych, z uwzględnieniem uwarunkowań środowiskowych: narodowych, społecznych, kulturowych i eklezjologicznych. Kształtowanie relacji formy monumentalnej świątyni do jej wnętrza oraz do środowiska kulturowego w którym powstaje. Analizy złożonych zagadnień związanych z kształtowaniem form architektury sakralnej prawosławia, w aspekcie filozofii i teologii wyrazu, historii i fenomenologii religii oraz technicznych uwarunkowań ich realizacji.

6. spojrzenie na świątynię z pozycji protestanckiej (2 godz.)

Spór o obrazy w protestantyzmie, ikonoklazm i warunkowa akceptacja obrazowania. Zmiany w liturgii i sprawowaniu sakramentów. Ukształtowanie przestrzeni kościołów protestanckich (ewangelicko-augsburskich, ewangelicko-reformowanych).

7. architektura świątyń protestanckich (2 godz.)

Rozwój architektury protestanckiej w dwóch przedziałach czasowych: pierwszy to okres od początku reformacji do końca wojny trzydziestoletniej (okres reformacji i konfesjonalizmu), drugi to okres od końca wojny trzydziestoletniej do końca starej rzeszy (1806 r.).

W każdym przedziale czasowym omawia się najpierw uwarunkowania historyczne (m. in. Confessio Augustana z 1530 r., pokój augsburski z 1555 r., pokój westfalski z 1648 r.), a potem tendencje i typy w architekturze protestanckiej na przykładzie traktatów i realizacji z terenu Polski i Niemiec, a także Holandii i Szwajcarii (adaptacja średniowiecznych kościołów bez zasadniczych zmian w układzie przestrzennym; przebudowa i rozbudowa średniowiecznych kościołów; XVI-wieczne kaplice zamkowe; kościoły jednonawowe, salowe i trzynawowe, kościoły o formie dwóch zespolonych pod kątem prostym naw oraz kościoły centralne z XVII wieku; XVII-wieczny traktat Furtenbacha oraz XVIII-wieczne traktaty Sturma; XVII kościoły na planie podłużnym, centralnym i poprzecznym).

8. drewniana architektura sakralna w Polsce (4 godz.)

wykład poświęcony architekturze kościelnej i cerkiewnej; przedstawia rozwój architektury sakralnej od najstarszych (znanych z wykopalisk archeologicznych) zabytków do najnowszych pochodzących z XX wieku; zmiany układów planistyczno-przestrzennych, detal; praktyka konserwatorska.

9. ołtarze – gotyckie i nowożytne (2 godz.)

Ołtarz chrześcijański i jego funkcja; altare fixum i altare portatile; obecność relikwii; kult relikwii i relikwiarze.

Retabulum ołtarzowe i jego typy w ujęciu historycznym (wczesne retabula tablicowe, nastawy szafiaste wielodzielne, retabula architektoniczne, retabula ramowe, obrazowe i rzeźbiarskie).

Wyposażenie ołtarza; naczynia i sprzęty liturgiczne.

Miejsce ołtarza w przestrzeni kościoła, powiązanie z członowaniem architektonicznym.

Literatura:

por. - podstawowe informacje o przedmiocie.

Uwagi:

brak

Zajęcia w cyklu "Rok akademicki 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-09-30
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Wykład, 25 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Joanna Kucharzewska
Prowadzący grup: Michał Woźniak
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Wykład - Zaliczenie na ocenę
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.