Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowania
Strona główna

Językoznawstwo ogólne

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2506-s1POL3Z-JEZO-W
Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo Kod ISCED - Międzynarodowa Standardowa Klasyfikacja Kształcenia (International Standard Classification of Education) została opracowana przez UNESCO.
Nazwa przedmiotu: Językoznawstwo ogólne
Jednostka: Wydział Humanistyczny
Grupy: Przedmioty kierunkowe - 31 - filologia polska s1
Punkty ECTS i inne: 4.00 Podstawowe informacje o zasadach przyporządkowania punktów ECTS:
  • roczny wymiar godzinowy nakładu pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się dla danego etapu studiów wynosi 1500-1800 h, co odpowiada 60 ECTS;
  • tygodniowy wymiar godzinowy nakładu pracy studenta wynosi 45 h;
  • 1 punkt ECTS odpowiada 25-30 godzinom pracy studenta potrzebnej do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się;
  • tygodniowy nakład pracy studenta konieczny do osiągnięcia zakładanych efektów uczenia się pozwala uzyskać 1,5 ECTS;
  • nakład pracy potrzebny do zaliczenia przedmiotu, któremu przypisano 3 ECTS, stanowi 10% semestralnego obciążenia studenta.

zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Metody dydaktyczne podające:

- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład problemowy

Skrócony opis:

Językoznawstwo ogólne obejmuje elementarną wiedzę z zakresu teorii języka naturalnego, wprowadzenie do metodologii badań lingwistycznych oraz przegląd kierunków i szkół w językoznawstwie XX wieku na tle historii dyscypliny.

Pełny opis:

Wykład stanowi przekaz wiedzy (w tym podstawowych wyjaśnień i uzasadnień) w wyborze autorskim. Konwersatorium jest uzupełnieniem tej wiedzy, służy przede wszystkim zdobyciu umiejętności czytania i rozumienia klasycznej literatury z zakresu językoznawstwa teoretycznego, wiązania koncepcji języka odległych w czasie i przestrzeni, operujących odmiennym aparatem pojęciowo-metodologicznym. Przedmiot w tym kształcie stanowi niezbędny komponent ogólnego wykształcenia humanistycznego, w szczególności filologicznego. Pod względem empirycznym i materiałowym jest dostosowany do kierunku studiów.

Program wykładu i tematyka:

1. Język naturalny, jednostki języka, działy językoznawstwa.

Punktem wyjścia są centralne opozycje klasyczne: języka i użycia języka (w rozumieniu indywidualnym i społecznym), językoznawstwa języka i językoznawstwa mówienia, języka przedmiotowego i metajęzyka. Omawiane są: podstawowe cechy języka naturalnego w ujęciu strukturalistycznym, istota językoznawstwa i jego głównych działów (fonologii, gramatyki, leksykologii, semantyki, pragmatyki) na tle semiotyki (w rozumieniu klasycznym), cechy językoznawstwa jako nauki oraz rozpowszechnione aspekty opisu języków naturalnych z opozycją synchronii i diachronii na czele.

2. Konwencje językowe. Sposoby funkcjonowania jednostek języka.

Istota pojęcia konwencji, konwencje językowe a pozajęzykowe; główne rodzaje konwencji językowych. Status imion własnych i terminologii naukowej na tle konwencji językowych. Podstawowe typy zależności między jednostkami języka: relacje paradygmatyczne i syntagmatyczne; interdependencja, determinacja, konstelacja. Jednostki języka z punktu widzenia przezroczystości i nieprzezroczystości semantycznej. Osobliwy status onomatopei i wykrzykników w świetle konwencji językowych.

3. Języki naturalne a sztuczne. Funkcje języka i wypowiedzi.

Podstawowe rozróżnienia w zbiorach języków naturalnych i sztucznych; charakterystyka ogólna opozycji tych zbiorów. Przegląd klasycznych teorii funkcji języka (od K. Buhlera i R. Jakobsona począwszy). Współczesne teorie funkcji języka ukształtowane pod wpływem teorii aktów mowy, teorii referencji i modeli lingwistyki generatywnej. Informacyjne i pozainformacyjne funkcje wypowiedzi.

4. Relacje między językami.

Podstawy klasyfikacji genealogicznej języków świata (kryteria i pojęcia). Klasyfikacja języków indoeuropejskich.

Podstawy typologii języków. Kryteria typologii fonologicznej, morfologicznej i syntaktycznej.

5. Językoznawstwo tradycyjne a strukturalne (kryteria opozycji). Prekursorzy strukturalizmu (m.in. szkoła kazańska z Janem Baudouinem de Courtenay i Mikołajem Kruszewskim). Ferdynand de Saussure jako twórca strukturalizmu, wpływ uczonego na lingwistykę XX wieku. Klasyczne szkoły językoznawstwa strukturalnego (tematyka badań, aparat pojęciowy, zasługi dla językoznawstwa teoretycznego): szkoła praska, glossematyka, amerykański dystrybucjonizm. Rozwój strukturalizmu w językoznawstwie polskim (kolejne pokolenia strukturalistów, osiągnięcia, oddziaływania).

6. Wprowadzenie do językoznawstwa generatywnego.

Założenia teoretyczne, aparat pojęciowy, pierwsze modele gramatyki generatywno-transformacyjnej Noama Chomsky'ego. Kierunki ewolucji modeli: od "Syntactic Structures" do minimalizmu. Pozalingwistyczne aspekty teorii Chomsky'ego (hipoteza natywistyczna). Generatywizm jako paradygmat falsyfikacjonistyczny.

7. Wstęp do semantyki lingwistycznej na tle logiczno-filozoficznych aspektów dyscypliny. Klasyczne teorie znaczenia.

Przegląd i charakterystyka koncepcji semantycznych ukształtowanych w XX wieku. Różne podejścia do analizy składnikowej w semantyce (od teorii pól do nowszych ujęć semantyki redukcjonistycznej). Kształtowanie się koncepcji języka semantycznego (ze szczególnym uwzględnieniem koncepcji polskich - Andrzeja Bogusławskiego i Anny Wierzbickiej).

8. Metodologia semantyki strukturalnej. Opozycja semantyki referencyjnej i translacyjnej; opozycja semantyki leksykalnej i semantyki zdania. Znaczenie a denotacja, znaczenie kognitywne a wiedza o świecie. Sposoby realizacji odniesienia przedmiotowego wypowiedzeń; odniesienie pozajęzykowe a wewnątrztekstowe. Rola negacji w analizie semantycznej.

9. Kategoria modalności w opisie struktury zdania. Opozycja modalności ekstradyktalnej i intradyktalnej (deontycznej). Podstawowe typy modalności ekstradyktalnej (ze szczególnym uwzględnieniem pytań). Wykładniki modalności (leksykalne, gramatyczne, prozodyczne). Reguły ogólne rządzące modalnością.

10. Wprowadzenie do pragmatyki językoznawczej. Historia dyscypliny.

Pojęcie aktu mowy w wersji klasycznej Johna L. Austina (lokucja, illokucja, perlokucja). Kryteria opisu zachowań językowych. Wpływ sytuacji społecznej na zachowania werbalne; kryteria wyborów mówiących (socjolektalne, stylistyczne, gatunkowe). Nauka o aktach mowy a inne działy pragmatyki językoznawczej.

11. Semantyka a pragmatyka. Motywacje użycia wyrażeń językowych.

Podstawowe kryteria przeciwstawiania semantyki i pragmatyki. Charakter (natura) opozycji pragmatycznych leksykalnych jednostek języka; kryteria typologii opozycji pragmatycznych.

12. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego.

Kognitywizm jako paradygmat postmodernistyczny. Podstawowe założenia metodologiczne kognitywizmu w opozycji do strukturalizmu i generatywizmu.

Literatura:

Materiały pomocnicze: podręczniki, encyklopedie, syntezy, dzieła klasyków (wybór)

J. D. Apresjan, 1971, Koncepcje i metody współczesnej lingwistyki strukturalnej, Warszawa.

J. D. Apresjan, 2000, Semantyka leksykalna, Wrocław.

J. L. Austin, 1993, Mówienie i poznawanie, Warszawa.

J. Bańczerowski, J. Pogonowski, T. Zgółka, 1982, Wstęp do językoznawstwa, Poznań.

J. Bartmiński, S. Niebrzegowska-Bartmińska, 2009, Tekstologia, Warszawa.

I. Bobrowski, 1998, Zaproszenie do językoznawstwa, Kraków.

A. Bogusławski, 1988, Język w słowniku. Desiderata semantyczne do wielkiego słownika polszczyzny, Wrocław.

K. Buhler, 2004, Teoria języka. O językowej funkcji przedstawiania, Kraków.

N. Chomsky, 1982, Zagadnienia teorii składni, Wrocław.

P. P. Chruszczewski, 2011, Językoznawstwo antropologiczne. Zadania i metody, Wrocław.

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, 1999, red. K. Polański, Wrocław.

J. Fisiak, 1975, Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych, Warszawa.

Z. Gołąb, A. Heinz, K. Polański, 1968, Słownik terminologii językoznawczej, Warszawa.

R. Grzegorczykowa, 2007, Wstęp do językoznawstwa, Warszawa.

R. Grzegorczykowa, 2011, Wprowadzenie do semantyki językoznawczej, Warszawa.

A. Heinz, 1978, Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa.

M. Ivic, 1975, Kierunki w lingwistyce, Wrocław.

Językoznawstwo strukturalne. Wybór tekstów, 1979, red. H. Kurkowska, A. Weinsberg, Warszawa.

R. Kalisz, 1993, Pragmatyka językowa, Gdańsk.

J. Kuryłowicz, 1986, Studia językoznawcze, Warszawa.

C. Lachur, 2004, Zarys językoznawstwa ogólnego, Opole.

R. W. Langacker, 1995, Wykłady z gramatyki kognitywnej, Lublin.

S. C. Levinson, 2010, Pragmatyka, Warszawa.

Logika i język. Studia z semiotyki logicznej, 1967, red. J. Pelc, Warszawa.

J. Lyons, 1975, Wstęp do językoznawstwa, Warszawa.

J. Lyons, 1984, 1989, Semantyka, Warszawa, t.1-2.

J. Lyons, 1998, Chomsky, Warszawa.

A. F. Majewicz, 1989, Języki świata i ich klasyfikowanie, Warszawa.

Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne, 2006, red. P. Stalmaszczyk, Łódź.

Metodologie językoznawstwa. Współczesne tendencje i kontrowersje, 2008, red. P. Stalmaszczyk, Kraków.

Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, 2010, red. P. Stalmaszczyk, Łódź.

Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu, 2011, red. P. Stalmaszczyk, Łódź.

T. Milewski, 1965, Językoznawstwo, Warszawa.

M. A. Paveau, G. E. Sarfati, 2009, Wielkie teorie językoznawcze. Od językoznawstwa historyczno-porównawczego do pragmatyki, Kraków.

J. Pelc, 1982, Wstęp do semiotyki, Warszawa.

F. de Saussure, 1991, Kurs językoznawstwa ogólnego, Warszawa.

F. de Saussure, 2004, Szkice z językoznawstwa ogólnego, Warszawa.

B. Stanosz, A. Nowaczyk, 1976, Logiczne podstawy języka, Wrocław.

E. Tabakowska, 1995, Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego, Kraków.

A. Weinsberg, 1983, Językoznawstwo ogólne, Warszawa.

A. Wierzbicka, 1965, O języku - dla wszystkich, Warszawa.

A. Wierzbicka, 1969, Dociekania semantyczne, Wrocław.

A. Wierzbicka, 1999, Język - umysł - kultura, Warszawa.

A. Wierzbicka, 2006, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin.

A. Wierzbicka, 2007, Słowa klucze. Różne języki - różne kultury, Warszawa.

L. Zawadowski, 1966, Lingwistyczna teoria języka, Warszawa.

Metody i kryteria oceniania:

Po zakończeniu kursu wykładu i konwersatorium przewidywany jest egzamin pisemny, obejmujący zakres obu typów zajęć wraz z literaturą omawianą podczas konwersatorium. Literatura do wykładu ma charakter uzupełniający.

Egzamin pisemny trwa 60 minut, każdy student otrzymuje zestaw pytań sprawdzających wiedzę i umiejętności jej zastosowania do analizy zjawisk językowych. Praca egzaminacyjna jest oceniana pozytywnie, jeżeli poprawnych jest 51% odpowiedzi.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2021/22" (zakończony)

Okres: 2021-10-01 - 2022-02-20
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Adam Dobaczewski
Prowadzący grup: Adam Dobaczewski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Wykład - Egzamin

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2022/23" (zakończony)

Okres: 2022-10-01 - 2023-02-19
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Adam Dobaczewski
Prowadzący grup: Adam Dobaczewski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Wykład - Egzamin

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2023/24" (zakończony)

Okres: 2023-10-01 - 2024-02-19
Wybrany podział planu:
Przejdź do planu
Typ zajęć:
Wykład, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Adam Dobaczewski
Prowadzący grup: Adam Dobaczewski
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Wykład - Egzamin
Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.
ul. Jurija Gagarina 11, 87-100 Toruń tel: +48 56 611-40-10 https://usosweb.umk.pl/ kontakt deklaracja dostępności USOSweb 7.0.1.0 (2023-11-21)