Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Język staro-cerkiewno-słowiański

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2514-s1ROS2Z-JSCS Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0231) Języki obce
Nazwa przedmiotu: Język staro-cerkiewno-słowiański
Jednostka: Wydział Humanistyczny
Grupy: Przedmioty obowiązkowe, II rok 1 semestr, filologia rosyjska (s1)
Zajęcia z modułów I i II do wyboru - II rok filologii rosyjskiej s1 - wymagania etapowe
Punkty ECTS i inne: 3.00
zobacz reguły punktacji
Język prowadzenia: polski
Wymagania wstępne:

zaliczenie I roku (dwa semestry) studiów slawistycznych (filologia rosyjska)

Rodzaj przedmiotu:

przedmiot obowiązkowy

Całkowity nakład pracy studenta:

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli (30 godz.)

- udział w konwersatoriach – 30 godz.

Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (45 godz.)

- przygotowanie do konwersatoriów – 20 godz.

- przygotowanie do kolokwiów – 10 godz.

- konsultacje i praca z nauczycielem akademickim – 15 godz.

Łącznie: 75 godz. (3 pkt. ECTS)


Od 2020/2021:

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela (30 godz.):

- udział w konwersatoriach – 30 godz.

Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (70 godz.)

- przygotowanie do konwersatoriów – 30 godz.

- przygotowanie do kolokwiów – 25 godz.

- konsultacje i praca z nauczycielem akademickim – 15 godz.

Łącznie: 100 godz. (4 pkt. ECTS)



Efekty uczenia się - wiedza:

W1: Student opanowuje teoretyczne podstawy z zakresu grafii, fonetyki, morfologii i składni pierwszego literackiego języka Słowian [K_W01, K_W02]; W2: przyswaja ogólne wiadomości na temat społeczno-kulturowych i politycznych uwarunkowań powstania i rozwoju wczesnego piśmiennictwa słowiańskiego [K_W08, K_W12]; W3: posiada podstawową wiedzę z zakresu językoznawstwa diachronicznego, zna podstawową terminologię i metodologię badań diachronicznych [K_W03, K_W07]; W4: dysponuje wiadomościami na temat podobieństw i różnic w realizacji określonych praw, procesów/zjawisk językowych zachodzących między poszczególnymi językami słowiańskimi/grupami języków słowiańskich [K_W13].



Efekty uczenia się - umiejętności:

U1: Student czyta ze zrozumieniem (posiłkując się słownikiem) cyrylickie teksty scs. [K_U02]; U2: rozpoznaje i wyjaśnia procesy językowe ps. odzwierciedlone w formach scs. oraz wiąże je z odpowiednimi ps. prawami językowymi [K_U01, K_U12]; U3: analizuje formy morfologiczne i konstrukcje składniowe zawarte we fragmentach tekstów pochodzących z zabytków scs. [K_U01, K_U12]; U4: zestawia zaobserwowane cechy charakterystyczne języka zabytków scs. z cechami innych języków słowiańskich oraz wskazuje podobieństwa i różnice między nimi [K_U01, K_U12, K_U15].

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne:

K1: Student ma świadomość przydatności zdobytych wiedzy i umiejętności, dotyczących pierwszego literackiego języka Słowian oraz słowiańskiej komparatystyki językowej do rozszerzenia kompetencji w zakresie studiowanego języka (rosyjskiego) [K_K01]; K2: zdaje sobie sprawę ze znaczenia dziedzictwa scs. dla pozostałych języków słowiańskich (w szczególności języka rosyjskiego) [K_K05].


Metody dydaktyczne:

konwersacja, pokaz multimedialny, praktyczna analiza wyselekcjonowanych form oraz fragmentów tekstu pochodzących z zabytków scs. pod kątem omawianych zjawisk językowych




Metody dydaktyczne eksponujące:

- pokaz

Metody dydaktyczne podające:

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące:

- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa

Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z „Języka staro-cerkiewno-słowiańskiego” dla studentów II roku filologii rosyjskiej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest zdobycie podstawowych wiadomości z zakresu grafii, fonetyki, morfologii i składni, a także historii języka scs.; ponadto osiągnięcie umiejętności dokonywania praktycznych analiz fonetycznych i morfologiczno-składniowych wyselekcjonowanych form i fragmentów tekstów pochodzących z zabytków kanonu scs. oraz umiejętności zestawiania zaobserwowanych cech scs. z odpowiednimi cechami pozostałych języków słowiańskich, zwłaszcza języka rosyjskiego; zajęcia kończą się egzaminem, po semestrze 3.

Pełny opis:

Zajęcia konwersatoryjne z przedmiotu: „Język staro-cerkiewno-słowiański” obejmują następujące zagadnienia:

1. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; (b) język prasłowiański a język scs.: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (ojczyzna języka pie., rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy kentum i satem); metody rekonstrukcji języka ps., problem pierwotnego zasięgu języka ps., czyli praojczyzny Słowian (metody badania, różnice w poglądach, problem wspólnoty bałto-słowiańskiej itd.); problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs., pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki scs. i ich cechy charakterystyczne; (d) zabytki scs., główne linie podziału].

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis; (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności)].

3. Palatalizacja spółgłosek tylnojęzykowych jako główny przejaw prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne].

4. Odmiana rzeczownika – typy scs. deklinacji; wpływy deklinacyjne [kryteria podziału: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika].

5. Zmiany fonetyczne w grupach z j i w grupie kt’(gt’) [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’)].

6. Odmiana scs. czasownika – typy koniugacji [kryteria podziału – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego].

7. Scs. tryb rozkazujący [formy syntetyczne i analityczne; zasady tworzenia; charakterystyczne przyrostki, ich pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form].

8. Odmiana scs. zaimka [podział na zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; podstawowe wzory odmiany: wg tematów miękkich, wg tematów twardych; odmiana mieszana; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek].

9. Odmiana i stopniowanie scs. przymiotnika [odmiana prosta, tzw. rzeczownikowa a odmiana złożona, tzw. zaimkowa; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego].

10. Scs. liczebnik i jego odmiana [podział na liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu].

11. Zmiany w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi].

12. Scs. czasy przeszłe proste – imperfekt i aoryst [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; tworzenie form imperfektu od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; tworzenie 3 typów aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II – od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek].

13. Scs. imiesłowy [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana].

14. Czasownikowe formy złożone [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie].

15. Wybrane zagadnienia ze scs. składni [ważniejsze konstrukcje składniowe: składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie].

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

9. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Metody i kryteria oceniania:

Ocena bieżącego przygotowania się do zajęć: (1) aktywnego udziału w dyskusji na rozpatrywany na zajęciach temat (K_W01, 02, 03, 07, 08, 12, 13, K_U01, 02,15, K_K01, 05), (2) umiejętności rozwiązywania zadań praktycznych w ramach analizy form pochodzących z kanonicznych zabytków scs. (K_U01, 02, 12, K_K01); egzamin pisemny obejmujący: (1) polecenia teoretyczne (K_W01, 02, 03, 07, 08, 12, 13, K_K01) oraz (2) zadania praktyczne (K_U01, 02, 12, K_K01); warunkiem zdania egzaminu jest uzyskanie co najmniej 60% łącznej liczby punktów przewidzianych za pytania teoretyczne i zadania praktyczne.

Praktyki zawodowe:

nie dotyczy.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2017/18" (zakończony)

Okres: 2017-10-01 - 2018-02-25
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Michał Głuszkowski, Czesław Łapicz
Prowadzący grup: Czesław Łapicz
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Konwersatorium - Egzamin
Skrócony opis:

Podczas zajęć nacisk zostanie położony na rolę języka scs w historii i kulturze Słowian, a mniejszy na omówienie i przyswojenie systemu gramatycznego języka i jego zmienności w czasie (ewolucji językowej).

Pełny opis:

Zakłada się, że w ramach 15. jednostek konwersatoryjnych (30 godz. lekcyjnych) zostaną zrealizowane następujące zagadnienia:

I. Wiadomości wstępne (genealogia i historia języka scs.)

Powstanie języka scs. – uwarunkowania historyczne, polityczne i kulturowe. Interpretacja terminów opisujących język scs: najstarszy – literacki – język – Słowian. Miejsce języka scs wśród rodziny języków słowiańskich i indoeuropejskich. Koncepcja (pra)rodzin językowych oraz pojęcie prajęzyków (prasłowiański, praindoeuropejski); ewolucja językowa: języki żywe i martwe. Misja morawska Konstantyna i Metodego – okoliczności i przebieg. Upadek misji po śmierci Metodego (885). Herezja trójjęzyczna w kontekście misji morawskiej a postanowienia Soboru Watykańskiego II (1962 – 1965) o wprowadzeniu do liturgii katolickiej języków narodowych (papież Paweł VI, 1970). Pochodzenie i rozwój pisma Słowian. Kalendarium cyrylo-metodiańskie. Znaczenie misji motrawskiej dla kultury pismienniczej Słowian. Historyczne i współczesne uzasadnienie i rozwinięcie tezy D. Diringera: Alfabet idzie w ślad za religią. Grażdanka a cyrylica (i inne alfabety oparte na cyrylicy). Transkrypcja i transliteracja cyrylicy na łacinkę.

II. Fonetyka i fonologia

1. Charakterystyka opisowa systemu głoskowego języka scs:

- system samogłoskowy – rozróżnienie i podkreślenie opozycji samogłoskowej: przednia – tylna; konwencjonalna wymowa samogłoski ě (jat’); iloczas (samogłoski długie, krótkie oraz półsamogłoski; samogłoski pełne i zredukowane); wymowa jerów; redukcja i wokalizacja jerów; sonanty – ich zapis w tekstach scs., interpretacja i wymowa; losy sonantów w językach słowiańskich (np. polski i rosyjski a czeski);

- system spółgłoskowy – rozróżnienie trzech szeregów spółgłoskowych: twarde, miękkie i zmiękczone; konwencjonalna wymowa scs. spółgłosek miękkich i zmiękczonych; szczególny status spółgłosek tylnojęzykowych k, g, x;

- prozodia języka scs: akcent, iloczas, intonacja;

- odniesienia porównawcze cech języka scs do współczesnych żywych języków słowiańskich (polski, rosyjski, czeski, bułgarski i in.).

2. Elementy fonetyki i fonologii historycznej języka scs.

- Podstawowe prawa (tendencje) rozwojowe fonologii prasłowiańskiej: a) związanie iloczasu z barwą, b) prawo sylab otwartych, c) prawo korelacji palatalności.

- Procesy fonetyczne, które były realizacją praw fonologicznych:

Ad/a. zamiana różnic ilościowych na jakościowe i powstanie samogłosek o nowych barwach; nowa samogłoskowa opozycja fonologiczna: przednia – (środkowa) – tylna; stare (apofonia) i nowe alternacje samogłoskowe.

Ad/b. powstanie samogłosek nosowych, monoftongizacja dyftongów i powstanie samogłoski u, powstanie sonantów, zmiany warunkowane otwarciem sylaby w grupach tautosylabicznych: nagłoswych *orT-, *olt- (*ărt.-, *ălt-) oraz śródgłosowych *TorT, *TolT, (*Tărt, *TălT), *TerT, *TelT, zanik spółgłosek wygłosowych, zmiany w grupach spółgłoskowych: uproszczenia, asymilacje i dysymilacje; nowe grupy spółgłoskowe. Nowe funkcjonalne alternacje spółgłoskowe

Ad/c. I, II i III palatalizacja spółgłosek tylnojęzykowych – uwarunkowania i skutki: m. in. powstanie spółgłoskowego szeregu miękkiego; procesy jotacyzacyjne – wpływ joty na następujące po niej samogłoski; j (jota) interwokaliczna, zmiany spółgłoskowe w połączeniach z j; jotacyzacja jako realizacja zarazem dwóch praw fonologicznych: prawa korelacji palatalności oraz prawa sylab otwartych.

Funkcjonalne oboczności (alternacje) spółgłoskowe. Różnicowanie się dialektalne Słowiańszczyzny (geograficzne i językowe); kres jedności fonetycznej Słowian (wiek VII) oraz fonologicznej (wiek X). Teoria i praktyka rekonstrukcji (pra)form językowych (form prasłowiańskich). Przyczyny, czas i skutki upadku prasłowiańskich praw fonologicznych.

III Fleksja

- Zmiany w zakresie podstawowych kategorii gramatycznych: liczba gramatyczna (zanik dualu), rodzaj gramatyczny (rozwój kategorii żywotność – nieżywotność), przypadek gramatyczny.

- Fleksja imienna. Deklinacja rzeczownika: historyczne i opisowe kryterium klasyfikacji rzeczowników na deklinacje. Przebudowa systemu deklinacyjnego – unifikacja deklinacyjna, nowe kryterium klasyfikacyjne; supletywizm tematyczny, końcówki homonimiczne. Zaimek – zaimki rodzajowe i nierodzajowe. Mieszana odmiana zaimków. Przymiotnik – prosta (rzeczownikowa) i złożona (zaimkowa) odmiana przymiotników: różnica strukturalna, semantyczna, chronologiczna, funkcjonalna. Losy prostych i złożonych form przymiotnikowych w językach słowiańskich (polskim i rosyjskim). Liczebniki , ich klasyfikacja (główne, porządkowe, zbiorowe...) i odmiana.

Losy deklinacji imiennej w językach słowiańskich (tendencje rozwojowe).

- Części mowy nieodmienne: przysłówki (ich związek z prostymi formami przymiotników), przyimki (przyimki a przedrostki), partykuły, spójniki.

- Fleksja werbalna (koniugacja). Kryteria podziału czasowników na 5 koniugacji oraz na klasy (tzw. podział Leskienowski): dwa tematy czasownikowe: temat czasu teraźniejszego (tzw. 1.) oraz temat czasu przeszłego (tzw. 2., czyli bezokolicznikowy), ich praktyczne ustalanie i wykorzystanie przy klasyfikowaniu czasowników oraz tworzeniu form czasownikowych. System temporalny języka scs.: formy czasu teraźniejszego, prostei złożone formy czasu przeszłego oraz przyszłego. Porównanie z systemem temporalnym współczesnych języków słowiańskich – ukazanie różnic i tendencji rozwojowych. Imiesłowy. Adiektywizacja imiesłowów. Tryb (rozkazujący i warunkowy). Strona (bierna, czynna i zwrotna). Bezokolicznik i supinum.

Losy koniugacji w językach słowiańskich (tendencje rozwojowe).

IV Analiza tekstów kanonu scs.

Czynna i bierna znajomość cyrylicy, umiejętność czytania (ze zrozumieniem) i tłumaczenia tekstów kanonu scs. Umiejętność interpretacji faktów językowych. Zasady transkrypcji i transliteracji tekstów scs.

Literatura:

Cz. Bartula, Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 1997.

T. Friedelówna, Cz. Łapicz, Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń, wydanie trzecie, zmienione i rozszerzone, Toruń 2008.

M. Małecki, Najstarszy literacki język Słowian, Biblioteka Studium Słowiańskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, seria C, nr 1, Kraków 1947.

Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, pod red. A. Naumowa, Kraków 1985.

Uwagi:

Brak.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-02-24
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Konwersatorium - Egzamin
Skrócony opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Pełny opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Literatura:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-02-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Egzamin
Konwersatorium - Egzamin
Skrócony opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Pełny opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Literatura:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu)

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-02-21
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z „Języka staro-cerkiewno-słowiańskiego” dla studentów II roku filologii rosyjskiej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest zdobycie podstawowych wiadomości z zakresu grafii, fonetyki, morfologii i składni, a także historii języka scs.; ponadto osiągnięcie umiejętności dokonywania praktycznych analiz fonetycznych i morfologiczno-składniowych wyselekcjonowanych form i fragmentów tekstów pochodzących z zabytków kanonu scs. oraz umiejętności zestawiania zaobserwowanych cech scs. z odpowiednimi cechami pozostałych języków słowiańskich, zwłaszcza języka rosyjskiego; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 3.

Pełny opis:

Zajęcia konwersatoryjne z przedmiotu: „Język staro-cerkiewno-słowiański” obejmują następujące zagadnienia:

1. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; (b) język prasłowiański a język scs.: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (ojczyzna języka pie., rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy kentum i satem); metody rekonstrukcji języka ps., problem pierwotnego zasięgu języka ps. czyli praojczyzny Słowian (metody badania, różnice w poglądach, problem wspólnoty bałto-słowiańskiej itd.); problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs., pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki scs. i ich cechy charakterystyczne; (d) zabytki scs., główne linie podziału]. [z]

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis [z]; (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności) [z]].

3. Palatalizacja spółgłosek tylnojęzykowych jako główny przejaw prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne]. [s]

4. Odmiana rzeczownika – typy scs. deklinacji; wpływy deklinacyjne [kryteria podziału: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika].[s]

5. Zmiany fonetyczne w grupach z j i w grupie kt’(gt’) [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’)]. [s]

6. Odmiana scs. czasownika – typy koniugacji [kryteria podziału – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego]. [s]

7. Scs. tryb rozkazujący [formy syntetyczne i analityczne; zasady tworzenia; charakterystyczne przyrostki, ich pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form]. [s]

8. Odmiana scs. zaimka [podział na zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; podstawowe wzory odmiany: wg tematów miękkich, wg tematów twardych; odmiana mieszana; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek]. [z]

9. Odmiana i stopniowanie scs. przymiotnika [odmiana prosta, tzw. rzeczownikowa a odmiana złożona, tzw. zaimkowa; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego]. [s]

10. Scs. liczebnik i jego odmiana [podział na liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu]. [z]

11. Zmiany w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi]. [s]

12. Scs. czasy przeszłe proste – imperfekt i aoryst [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; tworzenie form imperfektu od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; tworzenie 3 typów aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II – od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek]. [s]

13. Scs. imiesłowy [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana]. [z]

14. Czasownikowe formy złożone [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie].[z]

15. Wybrane zagadnienia ze scs. składni [ważniejsze konstrukcje składniowe: składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie]. [z]

[s] - preferowana (wynikająca z konieczności przeprowadzania przez studentów w ramach tej części zajęć konwersatoryjnych praktycznych analiz na żywo, pod bezpośrednim kierunkiem prowadzącego) forma stacjonarna; potrzebny materiał teoretyczny mógłby być przekazywany każdorazowo, z odpowiednim wyprzedzeniem poświęconych konkretnym analizom praktycznym zajęć stacjonarnych, zdalnie; w zależności od sytuacji dopuszcza się również, raczej częściową niż całkowitą, formę zdalną (tj. wymianę między blokami zajęć zdalnych i stacjonarnych);

[z] - możliwa (z uwagi na teoretyczny charakter tej części zajęć konwersatoryjnych) forma zdalna (z wykorzystaniem platformy Moodle/MS Teams).

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Konwersatorium - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie konwersatoria z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

9. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2021/22" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2021-10-01 - 2022-02-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z „Języka staro-cerkiewno-słowiańskiego” dla studentów II roku filologii rosyjskiej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest zdobycie podstawowych wiadomości z zakresu grafii, fonetyki, morfologii i składni, a także historii języka scs.; ponadto osiągnięcie umiejętności dokonywania praktycznych analiz fonetycznych i morfologiczno-składniowych wyselekcjonowanych form i fragmentów tekstów pochodzących z zabytków kanonu scs. oraz umiejętności zestawiania zaobserwowanych cech scs. z odpowiednimi cechami pozostałych języków słowiańskich, zwłaszcza języka rosyjskiego; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 3.

Pełny opis:

Zajęcia konwersatoryjne z przedmiotu: „Język staro-cerkiewno-słowiański” obejmują następujące zagadnienia:

1. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; (b) język prasłowiański a język scs.: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (ojczyzna języka pie., rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy kentum i satem); metody rekonstrukcji języka ps., problem pierwotnego zasięgu języka ps. czyli praojczyzny Słowian (metody badania, różnice w poglądach, problem wspólnoty bałto-słowiańskiej itd.); problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs., pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki scs. i ich cechy charakterystyczne; (d) zabytki scs., główne linie podziału]. [z]

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis [z]; (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności) [z]].

3. Palatalizacja spółgłosek tylnojęzykowych jako główny przejaw prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne]. [s]

4. Odmiana rzeczownika – typy scs. deklinacji; wpływy deklinacyjne [kryteria podziału: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika].[s]

5. Zmiany fonetyczne w grupach z j i w grupie kt’(gt’) [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’)]. [s]

6. Odmiana scs. czasownika – typy koniugacji [kryteria podziału – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego]. [s]

7. Scs. tryb rozkazujący [formy syntetyczne i analityczne; zasady tworzenia; charakterystyczne przyrostki, ich pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form]. [s]

8. Odmiana scs. zaimka [podział na zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; podstawowe wzory odmiany: wg tematów miękkich, wg tematów twardych; odmiana mieszana; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek]. [z]

9. Odmiana i stopniowanie scs. przymiotnika [odmiana prosta, tzw. rzeczownikowa a odmiana złożona, tzw. zaimkowa; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego]. [s]

10. Scs. liczebnik i jego odmiana [podział na liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu]. [z]

11. Zmiany w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi]. [s]

12. Scs. czasy przeszłe proste – imperfekt i aoryst [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; tworzenie form imperfektu od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; tworzenie 3 typów aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II – od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek]. [s]

13. Scs. imiesłowy [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana]. [z]

14. Czasownikowe formy złożone [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie].[z]

15. Wybrane zagadnienia ze scs. składni [ważniejsze konstrukcje składniowe: składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie]. [z]

[s] - preferowana (wynikająca z konieczności przeprowadzania przez studentów w ramach tej części zajęć konwersatoryjnych praktycznych analiz na żywo, pod bezpośrednim kierunkiem prowadzącego) forma stacjonarna; potrzebny materiał teoretyczny mógłby być przekazywany każdorazowo, z odpowiednim wyprzedzeniem poświęconych konkretnym analizom praktycznym zajęć stacjonarnych, zdalnie; w zależności od sytuacji dopuszcza się również, raczej częściową niż całkowitą, formę zdalną (tj. wymianę między blokami zajęć zdalnych i stacjonarnych);

[z] - możliwa (z uwagi na teoretyczny charakter tej części zajęć konwersatoryjnych) forma zdalna (z wykorzystaniem platformy Moodle/MS Teams).

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Konwersatorium - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie konwersatoria z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

9. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.