Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Historia języka rosyjskiego

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2514-s1ROS3Z-HJR-C Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Historia języka rosyjskiego
Jednostka: Wydział Humanistyczny
Grupy: Przedmioty obowiązkowe, III rok 1 semestr, filologia rosyjska (s1)
Punkty ECTS i inne: 2.00
Język prowadzenia: rosyjski
Wymagania wstępne:

Podstawy języka staro-cerkiewno-słowiańskiego.

Rodzaj przedmiotu:

przedmiot obowiązkowy

Całkowity nakład pracy studenta:

Godziny realizowane z udziałem nauczyciela (90 godz.)

- udział w wykładach – 30 godz.

- udział w ćwiczeniach – 60 godz.

Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (110 godz.)

- przygotowanie do ćwiczeń – 20 godz.

- przygotowanie do kolokwiów – 10 godz.

- przygotowanie do sprawdzianu zaliczeniowego z wykładu/przygotowanie do egzaminu – 49

- konsultacje i praca z nauczycielem akademickim – 31 godz.

Łącznie (wykład + ćwiczenia): 200 godz. (4 pkt. ECTS + 4 pkt. ECTS)


Od 2020/2021L:

wykład:

godziny kontaktowe: 51 godz. (godziny wykładu: 30 godz.; dyżury konsultacyjne i kontakt mailowy: 21 godz.); praca własna studenta (opanowanie materiału teoretycznego na podstawie studiów literaturowych, przygotowanie się do sprawdzianu zaliczeniowego/egzaminu): 49 godz.

ćwiczenia:

godziny kontaktowe: 80 godz. (godziny zajęć ćwiczeniowych: 60 godz.; dyżury konsultacyjne i kontakt mailowy: 20 godz.); praca własna studenta (rozwiązywanie praktycznych zadań domowych; przygotowanie się do kolokwium): 45 godz.

Łącznie (wykład + ćwiczenia): 125 godz. [9 pkt. ECTS = 2 pkt.+2 pkt. (semestr lV) + 3 pkt.+2 pkt. (semestr V)]



Efekty uczenia się - wiedza:

W1: Student dysponuje podstawowymi wiadomościami z zakresu historii kształtowania się rosyjskiego systemu fonetycznego i fleksyjno-składniowego [K_W01, K_W02]; W2: zna charakterystyczne cechy gwarowe wschodniosłowiańskiego (głównie wielkoruskiego) obszaru językowego [K_W13]; W3: orientuje się w podobieństwach i różnicach w rozwoju historycznym języków wschodniosłowiańskich [K_W13]; W4: posiada wiedzę na temat historycznych uwarunkowań powstania i rozwoju pisma i piśmiennictwa wschodniosłowiańskiego [K_W08]; W5: zna podstawową terminologię i metodologię badań językoznawstwa diachronicznego [K_W03, K_W07].

Efekty uczenia się - umiejętności:

U1: Student rozumie treści opracowań w języku rosyjskim dotyczących omawianych na zajęciach zagadnień [K_U02]; U2: praktycznie wykorzystuje wiedzę z zakresu fonetyki i morfologii historycznej języka rosyjskiego, a także z dialektologii wschodniosłowiańskiej (wyszukuje, selekcjonuje i użytkuje informacje potrzebne do rozwiązywania konkretnych zadań) [K_U01]; U3: przeprowadza analizę form poświadczonych w zabytkach piśmiennictwa wschodniosłowiańskiego; rozpoznaje i wyjaśnia procesy językowe odzwierciedlone w analizowanych formach; umieszcza je w czasie i przestrzeni językowej wschodniosłowiańskiej [K_U12]; U4: rozumie znaczenie analizowanych form staroruskich i cerkiewnoruskich [K_U02]; U5: rozpoznaje różne typy zabytków dawnego piśmiennictwa wschodniosłowiańskiego i wskazuje na charakterystyczne cechy ich języka [K_U21]; U6: przygotowuje pisemne i ustne prezentacje/referaty na zadany temat [K_U14, K_U15].

Efekty uczenia się - kompetencje społeczne:

K1: Student ma świadomość przydatności zdobytych wiedzy i umiejętności z historii języka rosyjskiego do utrwalenia i pogłębienia swoich kompetencji w zakresie tegoż języka w ogóle [K_K01]; K2: zdaje sobie sprawę z roli i znaczenia dawnego piśmiennictwa Słowian Wschodnich dla ich kulturalnego rozwoju [K_K05].

Metody dydaktyczne:

Wykład z elementami pokazu multimedialnego.

Konwersacja; praktyczna analiza wyselekcjonowanych form oraz fragmentów tekstu, pochodzących z zabytków z różnych okresów rozwoju języka rosyjskiego pod względem odzwierciedlonych w nich zmian historyczno-językowych; referaty.


Metody dydaktyczne eksponujące:

- pokaz

Metody dydaktyczne podające:

- wykład informacyjny (konwencjonalny)
- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące:

- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa
- referatu

Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach wykładów z „Historii języka rosyjskiego” (II-III r. fil. ros.; studia dzienne I st.; 30 godz.) jest zdobycie przez studentów podstawowych wiadomości na temat historycznego formowania się rosyjskiego systemu graficzno-fonetycznego, fleksyjno-składniowego (z uwzględnieniem cech gwarowych) oraz na temat społeczno-politycznych i religijnych uwarunkowań powstania i rozwoju piśmiennictwa wschodniosłowiańskiego (staroruskiego, cerkiewnoruskiego, rosyjskiego); wykłady kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 4. oraz egzaminem, po semestrze 5.

Celem kształcenia w ramach ćwiczeń z „Historii języka rosyjskiego” (II-III r. fil. ros.; studia dzienne I st.; 60 godz.) jest zdobycie przez studentów umiejętności w zakresie analizy historycznych przemian językowych (w obrębie fonetyki, morfologii i składni), odzwierciedlonych w zabytkach piśmiennictwa wschodniosłowiańskiego; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 4. i po semestrze 5.

Pełny opis:

Wykład obejmuje następujące zagadnienia:

1. Wprowadzenie do historii języka rosyjskiego [rozpad ps. wspólnoty językowej i wyłonienie się trzech zespołów języków słowiańskich: zachodniego, wschodniego i południowego; Słowianie wschodni w źródłach starożytnych i w Kronice Nestora; zalążki państwowości staroruskiej; periodyzacja historii języka rosyjskiego – główne etapy i ich charakterystyka].

2. Źródła poznania historii języka rosyjskiego [cyrylica i głagolica na obszarze wschodniosłowiańskim → rusьsky pismeny Istrina/rosьsky pismeny Georgiewa, „napis gniezdowski” itp. – czyżby protocyrylica?; ważniejsze zabytki piśmiennictwa staroruskiego – podział ze względu na materiał na jakim zostały napisane: rękopisy, gramoty, inskrypcje; podział ze względu na treść i przeznaczenie: zabytki literatury religijnej i świeckiej; zewnętrzna strona tekstów – materiał, zdobnictwo, rodzaje pisma: ustaw, półustaw, skoropis; pojawienie się druku na Rusi i pierwsze teksty drukowane; od cyrylicy do grażdanki – reformy (orto)grafii].

3. Z metodologii badań językoznawstwa diachronicznego [przedmiot i typy badań, dyscypliny badawcze; metody badań historyczno-językowych; chronologizacja zmian językowych].

4. Rozwój grup typu *ărT–, *–TărT– na obszarze wschodniosłowiańskim. Zmiany w systemie prozodycznym [grupy przestawkowe a prawo sylab otwartych; rozwój grup nagłosowych: opozycja dialektalna PÓŁNOC – POŁUDNIE; uzależnienie zmian w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od północnosłowiańskiego typu przestawki; rozwój grup śródgłosowych: podział dialektalny POŁUDNIE – WSCHÓD – ZACHÓD; wschodniosłowiański I pełnogłos; wariantywne formy pełno- i niepełnogłosowe; zmiany akcentowe i ich związek z intonacją: prawo Fortunatowa-de Saussure’a, prawo Szachmatowa].

5. Cechy fonetyczne dialektu wschodniosłowiańskiego – podsumowanie [cechy wspólne południowo- i wschodniosłowiańskie; cechy wspólne zachodnio- i wschodniosłowiańskie; cechy typowe wschodniosłowiańskie].

6. Z historii języka literackiego na Rusi [„pierwsza fala wpływów południowosłowiańskich”; tzw. cerkiewnosłowiańska redakcja ruska; zabytek redakcji (staro)ruskiej a zabytek staroruski; typy redakcji wschodniosłowiańskich i ich główne cechy; przegląd lokalnych odmianek staroruskich; pojęcie języka literackiego i spór o jego początki na Rusi].

7. Zmiany w zakresie samogłosek jerowych. Skutki zaniku i wokalizacji jerów dotyczące systemu wokalicznego [pochodzenie samogłosek jerowych i ich miejsce w systemie; słaba i mocna pozycja jerów; losy jerów na obszarze wschodniosłowiańskim; czas i zasięg terytorialny zmian jerowych; opuszczanie jerów słabych, asymilacja, „zwykłe” mieszanie; samogłoski ruchome; odstępstwa od prawa jerowego – wyrównania tematyczne, analogia, wpływ cs.; rozwój napiętych î, ŷ oraz ĭ, ў przed samogłoskami jotowanymi; rozwój i nagłosowego, śródgłosowego oraz występującego na granicy morfemów lub wyrazów; rozwój jerów w sąsiedztwie spółgłosek płynnych: w grupach –TъrT–, –TьrT–, –TъlT–, powstałych na miejscu dawnych sonantów oraz w grupach będących zwykłymi połączeniami spółgłosek płynnych z jerami; zjawisko tzw. II pełnogłosu – mechanizm zmiany, czas i miejsce; wzdłużenie zastępcze].

8. Skutki zaniku i wokalizacji jerów w systemie konsonantycznym [upodobnienia pod względem sposobu artykulacji: udźwięcznienia, ubezdźwięcznienia, stwardnienia, zmiękczenia; upodobnienia pod względem miejsca artykulacji: głównie spółgłosek zębowych do dziąsłowych; odpodobnienia grup spółgłosek zwartych; uproszczenia grup spółgłoskowych; powstanie nowych grup spółgłoskowych, nowych połączeń spółgłosek z jotowanymi i połączeń typu or, ol, er, el między spółgłoskami; powstanie i rozwój tzw. geminat; zanik lub zachowanie sufiksu –l– w part. praet. act. II m. sg.; wykształcenie się opozycji: dźwięczna – bezdźwięczna, twarda – miękka].

9. Tendencja do wyrównań tematu. Przejście ky, gy, xy w ki, gi, xi – tzw. czwarta palatalizacja [wiek i zasięg terytorialny zmiany; związek z zanikiem jerów; podłoże zmiany, świadectwo zabytków staroruskich i rusko-cerkiewnych].

10. Rozwój š, ž, č, šč oraz c [pochodzenie; dyspalatalizacja lub zachowanie miękkości – czas zmian i zróżnicowanie terytorialne, odzwierciedlenie zmian w zabytkach staroruskich oraz we współczesnych wschodniosłowiańskich językach literackich i w gwarach].

11. Rozwój ě [pochodzenie i zmiany w wymowie – zróżnicowanie czasowe i terytorialne; czynniki wpływające na rozwój ě w poszczególnych gwarach: charakter następującej spółgłoski i/lub miejsce akcentu; odzwierciedlenie zmian w zabytkach staroruskich; kontynuanty ě we współczesnych językach wschodniosłowiańskich; zachowanie jat’ jako znaku graficznego do reformy 1917/1918 r.].

12. Zmiana e w ’o – tzw. ruski przegłos [chronologizacja i uwarunkowania procesu; ograniczenia przejścia e ≥ ’o w rosyjskim języku literackim; inne wyjątki od ruskiego przegłosu; odzwierciedlenie ’o na miejscu e w zabytkach].

13. Redukcja wygłosowych samogłosek nieakcentowanych [wiek zmiany; czynniki sprawcze – częstość użycia, sposób wymowy, znaczenie leksykalno-gramatyczne, analogia; przegląd form gramatycznych, w których samogłoski najczęściej ulegają redukcji].

14. Akanie [definicja – akanie w szerszym i węższym znaczeniu; typy akania: silne, umiarkowane, dysymilatywne, niedysymilatywne, asymilatywne, mieszane; brak akania – okanie; okanie niepełne; poglądy na temat genezy akania: teza redukcyjna, teza o archaiczności akania, teza o bałtyckim pochodzeniu akania, teza o późności akania; przykłady akania w zabytkach staroruskich; akanie jako norma rosyjskiego języka literackiego; wyjątkowe przykłady akania we współczesnej ortografii rosyjskiej; akanie w języku białoruskim].

15. Wybrane zagadnienia ze wschodniosłowiańskiej dialektologii [osobliwości fonetyczne gwar: północno- środkowo- i południoworosyjskich].

16. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych strus. rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i – częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

17. Staroruskie a współczesne formy rzeczownika – przegląd zmian [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i międzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

18. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

19. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

20. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

21. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego w trybie oznajmującym i rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/ niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

22. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

23. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

24. Zmiany w nieosobowych formach czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

25. Język piśmiennictwa rosyjskiego XV-XVII w. [tzw. „druga fala wpływów południowosłowiańskich”; warstwa cerkiewnosłowiańska a warstwa potoczna w utworach; nowa – „trzecia fala cerkiewszczyzny”].

26. Język utworów XVII w. [warstwa językowa utworu a reprezentowany przez niego gatunek literacki; kryzys języka cs.; prymat języka potocznego; napływ europeizmów].

27. Rosyjski język literacki – od Puszkina po współczesność [rola pisarzy rosyjskich w ostatecznym wykształceniu się rosyjskiej normy literackiej; główne kierunki normalizacji języka; współczesne tendencje rozwojowe języka rosyjskiego].

Na ćwiczeniach realizowane są:

1. Główne prawa rozwojowe języka prasłowiańskiego i ich odzwierciedlenie we wschodniosłowiańskim systemie wokalicznym. Pochodzenie i rozwój wschodniosłowiańskich samogłosek – epoka przedpiśmienna [zmiany spowodowane prawem korelacji palatalności; przegłos ě ≥a w położeniu po j, č, ž, š; zmiany spowodowane prawem wiązania iloczasu z barwą; procesy realizujące prawo sylab otwartych: monoftongizacja i rozpad dyftongów, rozwój połączeń dyftongicznych z n ≤ n, m – powstanie samogłosek nosowych; zasób wschodniosłowiańskich samogłosek w epoce przedpiśmiennej; zanik samogłosek nosowych; zanik joty interwokalicznej, upodobnienia i ściągnięcia samogłosek; kres wschodniosłowiańskiego iloczasu; zasób wschodniosłowiańskich samogłosek u schyłku epoki przedpiśmiennej].

2. Odzwierciedlenie głównych tendencji rozwojowych języka ps. we wschodniosłowiańskim systemie konsonantycznym. Pochodzenie i wartość wschodniosłowiańskich spółgłosek i grup spółgłoskowych [prawo i, u, r, k(g)A; prawo korelacji palatalności – jotacyzacja, zmiana grupy kt’(gt’), palatalizacja: I, II i III; prawo sylab otwartych – zanik wygłosowych spółgłosek, uproszczenie grup spółgłoskowych, przesunięcie granic międzysylabowych; pochodzenie i zanik wschodniosłowiańskich sonantów; sonanty a zwykłe połączenia spółgłosek płynnych z jerami; wtórne zmiękczenie spółgłosek].

3. Rozwój grup typu *ărT–, *–TărT– na obszarze wschodniosłowiańskim. Zmiany w systemie prozodycznym [grupy przestawkowe a prawo sylab otwartych; rozwój grup nagłosowych: opozycja dialektalna PÓŁNOC – POŁUDNIE; uzależnienie zmian w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od północnosłowiańskiego typu przestawki; rozwój grup śródgłosowych: podział dialektalny POŁUDNIE – WSCHÓD – ZACHÓD; wschodniosłowiański I pełnogłos; wariantywne formy pełno- i niepełnogłosowe; zmiany akcentowe i ich związek z intonacją: prawo Fortunatowa-de Saussure’a, prawo Szachmatowa].

4. Cechy fonetyczne dialektu wschodniosłowiańskiego – podsumowanie [cechy wspólne południowo- i wschodniosłowiańskie; cechy wspólne zachodnio- i wschodniosłowiańskie; cechy typowe wschodniosłowiańskie].

5. Zmiany w zakresie samogłosek jerowych. Skutki zaniku i wokalizacji jerów dotyczące systemu wokalicznego [pochodzenie samogłosek jerowych i ich miejsce w systemie; słaba i mocna pozycja jerów; losy jerów na obszarze wschodniosłowiańskim; czas i zasięg terytorialny zmian jerowych; opuszczanie jerów słabych, asymilacja, „zwykłe” mieszanie; samogłoski ruchome; odstępstwa od prawa jerowego – wyrównania tematyczne, analogia, wpływ cs.; rozwój napiętych î, ŷ oraz ĭ, ў przed samogłoskami jotowanymi; rozwój i nagłosowego, śródgłosowego oraz występującego na granicy morfemów lub wyrazów; rozwój jerów w sąsiedztwie spółgłosek płynnych: w grupach –TъrT–, –TьrT–, –TъlT–, powstałych na miejscu dawnych sonantów oraz w grupach będących zwykłymi połączeniami spółgłosek płynnych z jerami; zjawisko tzw. II pełnogłosu – mechanizm zmiany, czas i miejsce; wzdłużenie zastępcze].

6. Skutki zaniku i wokalizacji jerów w systemie konsonantycznym [upodobnienia pod względem sposobu artykulacji: udźwięcznienia, ubezdźwięcznienia, stwardnienia, zmiękczenia; upodobnienia pod względem miejsca artykulacji: głównie spółgłosek zębowych do dziąsłowych; odpodobnienia grup spółgłosek zwartych; uproszczenia grup spółgłoskowych; powstanie nowych grup spółgłoskowych, nowych połączeń spółgłosek z jotowanymi i połączeń typu or, ol, er, el między spółgłoskami; powstanie i rozwój tzw. geminat; zanik lub zachowanie sufiksu –l– w part. praet. act. II m. sg.; wykształcenie się opozycji: dźwięczna – bezdźwięczna, twarda – miękka].

7. Tendencja do wyrównań tematu. Przejście ky, gy, xy w ki, gi, xi – tzw. czwarta palatalizacja [wiek zmiany i zasięg terytorialny; związek z zanikiem jerów; podłoże zmiany; świadectwo zabytków staroruskich i rusko-cerkiewnych].

8. Rozwój š, ž, č, šč oraz c [pochodzenie; dyspalatalizacja lub zachowanie miękkości – czas zmian i zróżnicowanie terytorialne; odzwierciedlenie zmian w zabytkach staroruskich oraz we współczesnych wschodniosłowiańskich językach literackich i w gwarach].

9. Rozwój ě [pochodzenie i zmiany w wymowie – zróżnicowanie czasowe i terytorialne; czynniki wpływające na rozwój ě w poszczególnych gwarach: charakter następującej spółgłoski i/lub miejsce akcentu; odzwierciedlenie zmian w zabytkach staroruskich; kontynuanty ě we współczesnych językach wschodniosłowiańskich; zachowanie jat’ jako znaku graficznego do reformy 1917/1918 r.].

10. Zmiana e w ’o – tzw. ruski przegłos [chronologizacja i uwarunkowania procesu; ograniczenia przejścia e ≥ ’o w rosyjskim języku literackim; inne wyjątki od ruskiego przegłosu; odzwierciedlenie ’o na miejscu e w zabytkach].

11. Redukcja wygłosowych samogłosek nieakcentowanych [wiek zmiany; czynniki sprawcze – częstość użycia, sposób wymowy, znaczenie leksykalno-gramatyczne, analogia; przegląd form gramatycznych, w których samogłoski najczęściej ulegają redukcji].

12. Akanie [definicja – akanie w szerszym i węższym znaczeniu; typy akania: silne, umiarkowane, dysymilatywne, niedysymilatywne, asymilatywne, mieszane; brak akania – okanie; okanie niepełne; poglądy na temat genezy akania: teza redukcyjna, teza o archaiczności akania, teza o bałtyckim pochodzeniu akania, teza o późności akania; przykłady akania w zabytkach staroruskich; akanie jako norma rosyjskiego języka literackiego; wyjątkowe przykłady akania we współczesnej ortografii rosyjskiej; akanie w języku białoruskim].

13. Wybrane zagadnienia ze wschodniosłowiańskiej dialektologii [gwarowe cechy fonetyczne].

14. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych staroruskiego rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i – częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

15. Staroruskie a współczesne rosyjskie formy rzeczownika – zmiany historyczne [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i miedzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

16. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

17. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

18. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

19. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/ przyszłego prostego i w trybie rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu. [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

20. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

21. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły].

22. Nieosobowe formy czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

23. Charakterystyka językowa piśmiennictwa rosyjskiego XV-XIX w. [przegląd głównych tendencji rozwojowych na przykładzie form wyselekcjonowanych z odpowiednich utworów].

Literatura:

a. podstawowa:

1. Galster I., Zarys gramatyki historycznej języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

2. Kuraszkiewicz W., Zarys dialektologii wschodniosłowiańskiej z wyborem tekstów gwarowych, Warszawa 1963.

3. Lehr-Spławiński T., Witkowski W., Wybór tekstów do historii języka rosyjskiego, Warszawa 1981.

4. Rieger J., Z dziejów języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

uzupełniająca:

1. Горшковa К. В., Хабургаев Г. А., Историческая грамматика русского языка, Москва 1981.

2. Horodyski B., Podręcznik paleografii ruskiej, Kraków 1951.

3. Иваницкая Е. Н., Кандаурова Т. Н. и др., Сборник упражнений по истории русского языка, Москва 1986 (pozycja dostępna u prowadzącego zajęcia).

4. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006 (szczególnie str.: 40-42, 49-52, 99, 216-217, 356-357, 366-372).

5. Соболевский А. И., Славяно-русская пaлеография, Leipzig 1970.

6. Содоль Г. В., Историческая грамматика русского языка. Сборник упражнений, Киев 1978.

7. Судавичене Л. В., Сердобинцев Н. Я., Кадькалов Ю. Г., История русского литературного языка, Ленинград 1984 (głównie rozdz. I-II).

8. Щепкин В. Н., Русская палеография, Москва 1999.

Metody i kryteria oceniania:

Metody oceniania:

pisemny sprawdzian zaliczeniowy z wykładu (po semestrze IV) – K_W01, K_W02, K_W03, K_W07, K_W08, K_W13, K_K01

kolokwium z ćwiczeń (po semestrze IV i V) – K_U02, K_U12, K_U21, K_K01

egzamin pisemny (po semestrze V) – K_W01, K_W02, K_W03, K_W07, K_W08, K_W13, K_K01

Kryteria oceniania:

Wykład – zaliczenie na ocenę (po semestrze IV) na podstawie pisemnego sprawdzianu weryfikującego orientację w omawianych na wykładzie zagadnieniach teoretycznych (K_W01, 02, 03, 07, 08, 13, K_K01); egzamin pisemny (po semestrze V) w formie pytań teoretycznych (K_W01, 02, 03, 07, 08, 13, K_K01); wymagany próg na ocenę: dostateczną - 60%, dostateczną plus - 70% , dobrą - 80%, dobrą plus - 90%, bardzo dobrą - 95%.

Ćwiczenia – zaliczenie na ocenę na podstawie: bieżącego przygotowania się do zajęć [aktywnego udziału w dyskusji na rozpatrywany na zajęciach temat (K_W01, 02, 03, 13, K_U01, 02, K_K01, 05) oraz umiejętności rozwiązywania zadań praktycznych w ramach analizy form wyekscerpowanych z zabytków, pochodzących z różnych okresów historii języka rosyjskiego (K_U01, 02, 12, 21, K_K01)]; przygotowania i zaprezentowania referatu na zadany temat [ocenie podlegać będzie strona merytoryczna i formalna – zgodność z tematem, wyczerpanie tematu, jasność wywodu, komunikatywność wypowiedzi, język i styl, strona techniczna] (K_U01, 14, 15); kolokwium pisemnego składającego się z zadań praktycznych (K_U02, 12, 21, K_K01)

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-02-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach wykładów z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 15 godzin) jest zapoznanie studentów z historią formowania się rosyjskiego systemu fleksyjno-składniowego (z uwzględnieniem cech gwarowych), a także z rozwojem piśmiennictwa rosyjskiego od XV wieku po współczesność. Wykłady kończą się egzaminem.

Celem kształcenia w ramach ćwiczeń z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 30 godzin) jest zdobycie przez studentów umiejętności przeprowadzania praktycznych analiz przykładów, wyselekcjonowanych z zabytków pochodzących z różnych okresów historii języka rosyjskiego, pod kątem odzwierciedlonych w nich przemian morfologiczno-składniowych (obok przemian odnoszących się do języka literackiego eksponowane są zjawiska gwarowe); ćwiczenia kończą się zaliczeniem z oceną.

Џель лекций по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 15 часов) – познакомить студентов с историей формирования русской флективно-синтаксической системы (с учётом диалектных особенностей), a также с развитием русской письменности с XV в. по настоящее время. В конце семестра экзамен.

Џель практических занятий по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 30 часов) – овладеть умением анализировать формы засвидетельствованные в письменных памятниках относящихся к разным периодам в истории русского языка, с точки зрения отражённых в них морфологических и синтаксических изменений (наряду с переменами в области литературного языка указываются диалектные явления). В конце семестра зачёт (оценка).

Pełny opis:

W semestrze zimowym wykład obejmuje następujące zagadnienia szczegółowe:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych strus. rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i –częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne formy rzeczownika – przegląd zmian [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i międzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego w trybie oznajmującym i rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

9. Zmiany w nieosobowych formach czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Język piśmiennictwa rosyjskiego XV-XVII w. [tzw. „druga fala wpływów południowosłowiańskich”; warstwa cerkiewnosłowiańska a warstwa potoczna w utworach; nowa – „trzecia fala cerkiewszczyzny”].

11. Język utworów XVII w. [warstwa językowa utworu a reprezentowany przez niego gatunek literacki; kryzys języka cs.; prymat języka potocznego; napływ europeizmów].

12. Rosyjski język literacki – od Puszkina po współczesność [rola pisarzy rosyjskich w ostatecznym wykształceniu się rosyjskiej normy literackiej; główne kierunki normalizacji języka; współczesne tendencje rozwojowe języka rosyjskiego].

Лекции – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Язык русской литературы XV – XVII вв. (т.н. „второе южнославянское влияние”; книжно-славянский и народно-литературный типа языка; новое – „третье церковнославянское влияние”).

11. Язык литературы XVIII в. (жанровая/стилевая обусловленность отбора языковых средств; „упадок” церковнославянского языка; ведущая роль народного языка; приток европеизмов).

12. Русский литературный язык – от Пушина по современную эпоху (роль русских писателей для становления норм русского литературного языка; главные направления в процессе нормализации языка; современные тенденции развития русского языка).

W semestrze zimowym na ćwiczeniach realizowane są:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych staroruskiego rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i – częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne rosyjskie formy rzeczownika – zmiany historyczne [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i miedzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego i w trybie rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły].

9. Nieosobowe formy czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Charakterystyka językowa piśmiennictwa rosyjskiego XV-XIX w. [przegląd głównych tendencji rozwojowych na przykładzie form wyselekcjonowanych z odpowiednich utworów].

Практические занятия – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Языковая характеристика русской письменности XV – XIX вв. (главные тенденции развития на примере отдельных форм и фрагментов текстов из произведений возникших во время указанного периода).

Literatura:

W semestrze wykorzystywana jest następująca literatura (В семестре используется следующая литература):

a. podstawowa (основная):

1. Galster I., Zarys gramatyki historycznej języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

2. Kuraszkiewicz W., Zarys dialektologii wschodniosłowiańskiej z wyborem tekstów gwarowych, Warszawa 1963.

3. Lehr-Spławiński T., Witkowski W., Wybór tekstów do historii języka rosyjskiego, Warszawa 1965.

4. Rieger J., Z dziejów języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

b. uzupełniającą (дополнительная):

1. Горшковa К. В., Хабургаев Г. А., Историческая грамматика русского языка, Москва 1981.

2. Иваницкая Е. Н., Кандаурова Т. Н. и др., Сборник упражнений по истории русского языка, Москва 1986.

3. Содоль Г. В., Историческая грамматика русского языка. Сборник упражнений, Киев 1978.

4. Судавичене Л. В., Сердобинцев Н. Я., Кадькалов Ю. Г., История русского литературного языка, Ленинград 1984 (głównie rozdz. II; прежде всего глава II).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-02-21
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach wykładów z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 15 godzin) jest zapoznanie studentów z historią formowania się rosyjskiego systemu fleksyjno-składniowego (z uwzględnieniem cech gwarowych), a także z rozwojem piśmiennictwa rosyjskiego od XV wieku po współczesność. Wykłady kończą się egzaminem.

Celem kształcenia w ramach ćwiczeń z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 30 godzin) jest zdobycie przez studentów umiejętności przeprowadzania praktycznych analiz przykładów, wyselekcjonowanych z zabytków pochodzących z różnych okresów historii języka rosyjskiego, pod kątem odzwierciedlonych w nich przemian morfologiczno-składniowych (obok przemian odnoszących się do języka literackiego eksponowane są zjawiska gwarowe); ćwiczenia kończą się zaliczeniem z oceną.

Џель лекций по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 15 часов) – познакомить студентов с историей формирования русской флективно-синтаксической системы (с учётом диалектных особенностей), a также с развитием русской письменности с XV в. по настоящее время. В конце семестра экзамен.

Џель практических занятий по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 30 часов) – овладеть умением анализировать формы засвидетельствованные в письменных памятниках относящихся к разным периодам в истории русского языка, с точки зрения отражённых в них морфологических и синтаксических изменений (наряду с переменами в области литературного языка указываются диалектные явления). В конце семестра зачёт (оценка).

Pełny opis:

W semestrze zimowym wykład obejmuje następujące zagadnienia szczegółowe:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych strus. rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i –częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne formy rzeczownika – przegląd zmian [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i międzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego w trybie oznajmującym i rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

9. Zmiany w nieosobowych formach czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Język piśmiennictwa rosyjskiego XV-XVII w. [tzw. „druga fala wpływów południowosłowiańskich”; warstwa cerkiewnosłowiańska a warstwa potoczna w utworach; nowa – „trzecia fala cerkiewszczyzny”].

11. Język utworów XVII w. [warstwa językowa utworu a reprezentowany przez niego gatunek literacki; kryzys języka cs.; prymat języka potocznego; napływ europeizmów].

12. Rosyjski język literacki – od Puszkina po współczesność [rola pisarzy rosyjskich w ostatecznym wykształceniu się rosyjskiej normy literackiej; główne kierunki normalizacji języka; współczesne tendencje rozwojowe języka rosyjskiego].

UWAGA! Dopuszcza się, w zależności od sytuacji, w całości formę zdalną zajęć wykładowych (z nadrzędnym językiem polskim i podrzędnym rosyjskim), przy wykorzystaniu platformy Moodle/MS Teams.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z wszystkie wykłady z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

***

Лекции – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Язык русской литературы XV – XVII вв. (т.н. „второе южнославянское влияние”; книжно-славянский и народно-литературный типа языка; новое – „третье церковнославянское влияние”).

11. Язык литературы XVIII в. (жанровая/стилевая обусловленность отбора языковых средств; „упадок” церковнославянского языка; ведущая роль народного языка; приток европеизмов).

12. Русский литературный язык – от Пушина по современную эпоху (роль русских писателей для становления норм русского литературного языка; главные направления в процессе нормализации языка; современные тенденции развития русского языка).

***

W semestrze zimowym na ćwiczeniach realizowane są:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych staroruskiego rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i – częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne rosyjskie formy rzeczownika – zmiany historyczne [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i miedzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego i w trybie rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły].

9. Nieosobowe formy czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Charakterystyka językowa piśmiennictwa rosyjskiego XV-XIX w. [przegląd głównych tendencji rozwojowych na przykładzie form wyselekcjonowanych z odpowiednich utworów].

UWAGA! Preferuje się w całości formę stacjonarną zajęć ćwiczeniowych (w językach analogicznych do języków wykładu); w zależności od sytuacji dopuszcza się jednak, częściową (np. naprzemienną ze stacjonarną) formę zdalną ćwiczeń.

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Ćwiczenia - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie ćwiczenia z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

***

Практические занятия – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Языковая характеристика русской письменности XV – XIX вв. (главные тенденции развития на примере отдельных форм и фрагментов текстов из произведений возникших во время указанного периода).

Literatura:

W semestrze wykorzystywana jest następująca literatura (В семестре используется следующая литература):

a. podstawowa (основная):

1. Galster I., Zarys gramatyki historycznej języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

2. Kuraszkiewicz W., Zarys dialektologii wschodniosłowiańskiej z wyborem tekstów gwarowych, Warszawa 1963.

3. Lehr-Spławiński T., Witkowski W., Wybór tekstów do historii języka rosyjskiego, Warszawa 1965.

4. Rieger J., Z dziejów języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

b. uzupełniającą (дополнительная):

1. Горшковa К. В., Хабургаев Г. А., Историческая грамматика русского языка, Москва 1981.

2. Иваницкая Е. Н., Кандаурова Т. Н. и др., Сборник упражнений по истории русского языка, Москва 1986.

3. Содоль Г. В., Историческая грамматика русского языка. Сборник упражнений, Киев 1978.

4. Судавичене Л. В., Сердобинцев Н. Я., Кадькалов Ю. Г., История русского литературного языка, Ленинград 1984 (głównie rozdz. II; прежде всего глава II).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2021/22" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2021-10-01 - 2022-02-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Ćwiczenia, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Ćwiczenia - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach wykładów z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 15 godzin) jest zapoznanie studentów z historią formowania się rosyjskiego systemu fleksyjno-składniowego (z uwzględnieniem cech gwarowych), a także z rozwojem piśmiennictwa rosyjskiego od XV wieku po współczesność. Wykłady kończą się egzaminem.

Celem kształcenia w ramach ćwiczeń z „Historii języka rosyjskiego” (III rok filologii rosyjskiej, semestr V, 30 godzin) jest zdobycie przez studentów umiejętności przeprowadzania praktycznych analiz przykładów, wyselekcjonowanych z zabytków pochodzących z różnych okresów historii języka rosyjskiego, pod kątem odzwierciedlonych w nich przemian morfologiczno-składniowych (obok przemian odnoszących się do języka literackiego eksponowane są zjawiska gwarowe); ćwiczenia kończą się zaliczeniem z oceną.

Џель лекций по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 15 часов) – познакомить студентов с историей формирования русской флективно-синтаксической системы (с учётом диалектных особенностей), a также с развитием русской письменности с XV в. по настоящее время. В конце семестра экзамен.

Џель практических занятий по „Истории русского языка” (III курс русской филологии, V семестр, 30 часов) – овладеть умением анализировать формы засвидетельствованные в письменных памятниках относящихся к разным периодам в истории русского языка, с точки зрения отражённых в них морфологических и синтаксических изменений (наряду с переменами в области литературного языка указываются диалектные явления). В конце семестра зачёт (оценка).

Pełny opis:

W semestrze zimowym wykład obejmuje następujące zagadnienia szczegółowe:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych strus. rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i –częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne formy rzeczownika – przegląd zmian [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i międzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego w trybie oznajmującym i rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

9. Zmiany w nieosobowych formach czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Język piśmiennictwa rosyjskiego XV-XVII w. [tzw. „druga fala wpływów południowosłowiańskich”; warstwa cerkiewnosłowiańska a warstwa potoczna w utworach; nowa – „trzecia fala cerkiewszczyzny”].

11. Język utworów XVII w. [warstwa językowa utworu a reprezentowany przez niego gatunek literacki; kryzys języka cs.; prymat języka potocznego; napływ europeizmów].

12. Rosyjski język literacki – od Puszkina po współczesność [rola pisarzy rosyjskich w ostatecznym wykształceniu się rosyjskiej normy literackiej; główne kierunki normalizacji języka; współczesne tendencje rozwojowe języka rosyjskiego].

UWAGA! Dopuszcza się, w zależności od sytuacji, w całości formę zdalną zajęć wykładowych (z nadrzędnym językiem polskim i podrzędnym rosyjskim), przy wykorzystaniu platformy Moodle/MS Teams.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z wszystkie wykłady z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

***

Лекции – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Язык русской литературы XV – XVII вв. (т.н. „второе южнославянское влияние”; книжно-славянский и народно-литературный типа языка; новое – „третье церковнославянское влияние”).

11. Язык литературы XVIII в. (жанровая/стилевая обусловленность отбора языковых средств; „упадок” церковнославянского языка; ведущая роль народного языка; приток европеизмов).

12. Русский литературный язык – от Пушина по современную эпоху (роль русских писателей для становления норм русского литературного языка; главные направления в процессе нормализации языка; современные тенденции развития русского языка).

***

W semestrze zimowym na ćwiczeniach realizowane są:

1. Przekształcenia w systemie deklinacyjnym. Rozwój kategorii gramatycznych staroruskiego rzeczownika – liczby, przypadka, żywotności [historia liczby podwójnej: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania liczby podwójnej mnogą w zabytkach staroruskich, pozostałości dualu we współczesnym języku rosyjskim; historia wołacza: przyczyny i czas zaniku, przypadki zastępowania wołacza mianownikiem w zabytkach staroruskich, pozostałości vocativu w rosyjskim języku literackim; zachowanie wołacza w języku ukraińskim i – częściowo – w białoruskim; narodziny i rozwój kategorii żywotności: przyczyny, kolejne etapy i ich chronologizacja, wyjątki od kategorii żywotności we współczesnym języku rosyjskim].

2. Staroruskie a współczesne rosyjskie formy rzeczownika – zmiany historyczne [przykłady zmian w poszczególnych typach deklinacyjnych: zmiany wywołane przyczynami fonetycznymi, wpływy wewnątrz- i miedzydeklinacyjne, rywalizacja końcówek mianownika i biernika itp.; zmiany w końcówkach liczby pojedynczej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie pojedynczej; zmiany w końcówkach liczby mnogiej; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie rzeczownika w liczbie mnogiej].

3. Rozwój staroruskiego zaimka [zmiany w zakresie zaimków nierodzajowych; zmiany w zakresie zaimków rodzajowych].

4. Kształtowanie się form współczesnego rosyjskiego przymiotnika [główne zmiany i ich przyczyny w zakresie: odmiany prostej w stopniu równym, odmiany złożonej w stopniu równym, form stopnia wyższego i najwyższego].

5. Liczebnik – zanik starych form i kształtowanie się nowych [zmiany w deklinacji różnych typów liczebnika: główny, porządkowy, zbiorowy, ułamkowy].

6. Przekształcenia w systemie koniugacyjnym. Zmiany w formach czasu teraźniejszego/przyszłego prostego i w trybie rozkazującym. Kształtowanie się kategorii aspektu [staroruski a współczesny rosyjski praesens/futurum proste; wyrażanie dokonaności/niedokonaności czasownika; staroruski a współczesny rosyjski imperativus; przykłady zjawisk gwarowych w odmianie czasownika].

7. Zmiany w formach czasu przeszłego – aorystu, imperfectu, perfectu, plusquamperfectu [staroruski a współczesny rosyjski czas przeszły – przegląd zmian i ich przyczyny].

8. Zmiany w formach czasu przyszłego złożonego [staroruski a współczesny rosyjski czas przyszły].

9. Nieosobowe formy czasownika. Kategoria strony [główne zmiany w zakresie: imiesłowów czynnych i biernych czasu teraźniejszego i przeszłego, infinitivu, supinum; składniowe konstrukcje imiesłowowe; konstrukcje z bezokolicznikiem i supinum; przykłady zjawisk gwarowych w zakresie nieosobowych form czasownika].

10. Charakterystyka językowa piśmiennictwa rosyjskiego XV-XIX w. [przegląd głównych tendencji rozwojowych na przykładzie form wyselekcjonowanych z odpowiednich utworów].

UWAGA! Preferuje się w całości formę stacjonarną zajęć ćwiczeniowych (w językach analogicznych do języków wykładu); w zależności od sytuacji dopuszcza się jednak, częściową (np. naprzemienną ze stacjonarną) formę zdalną ćwiczeń.

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Ćwiczenia - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie ćwiczenia z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

***

Практические занятия – подробные вопросы:

1. Преобразование системы склонения. Развитие грамматических категорий древнерусского имени существительного – числа, падежа, одушевлённости (история двойственного числа: причины и время исчезновения, случаи замены дв. ч. мн. ч. в памятниках древнерусской письменности, остатки дв. ч. в современном русском языке; история звательного падежа: причины и время исчезновения, случаи замены вокатива номинативом в памятниках древнерусской письменности, остатки зв. п. в русском литературном языке; сохранение вокатива в украинском и – частично – белорусском языках; возникновение и развитие категории одушевлённости: причины, очередные этапы и их хронология, исключения от категории одушевлённости в современном русском языке).

2. Древнерусские и современные русские формы имени существительного – исторические изменения (причины изменений в отдельных типах склонения: изменения вызванные фонетическими причинами, влияние разных типов склонения друг на друга, взаимное воздействие твёрдых и мягких основ, взаимовлияние именительного и винительного падежей и т.п.; вариантные окончания в ед. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного в ед. ч.; вариантные окончания вo мн. ч.; примеры диалектных явлений в склонении имени существительного вo мн. ч.).

3. Развитие древнерусского местоимения (главные изменения в области личных местоимений; главные изменения в области неличных местоимений).

4. Становление форм современного русского имени прилагательного (главные изменения в области: кратких прилагательных, полных прилагательных, сравнительной и превосходной степеней и их причины).

5. Имя числительное – исчезновение старых форм и образование новых (изменения в склонении отдельных типов имени числительного: количественных, порядковых, собирательных).

6. Преобразование системы спряжения. Изменения в формах настоящего/будущего простого времени, в изъявительном и повелительном наклонениях. Образование категории вида (древнерусское и современное русское наст./буд. прост. вр.; способы выражения вида глагола; древнерусский и современный русский императив; примеры диалектных явлений в спряжении глагола).

7. Изменения в формах прошедшего времени – аориста, имперфекта, перфекта, плюсквамперфекта (древнерусское и современное русское прош. вр. – главные преобразования и их причины).

8. Изменения в формах будущего сложного времени (древнерусское и современное русское буд. вр. – главные преобразования и их причины).

9. Изменения в неличных формах глагола. Категория наклонения (главные преобразования в области: действительных и страдательных причастий наст. и прош. вр., инфинитива, супина; сочетания с причастиями, инфинитивом, супином; примеры диалектных неспрягаемых форм глагола).

10. Языковая характеристика русской письменности XV – XIX вв. (главные тенденции развития на примере отдельных форм и фрагментов текстов из произведений возникших во время указанного периода).

Literatura:

W semestrze wykorzystywana jest następująca literatura (В семестре используется следующая литература):

a. podstawowa (основная):

1. Galster I., Zarys gramatyki historycznej języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

2. Kuraszkiewicz W., Zarys dialektologii wschodniosłowiańskiej z wyborem tekstów gwarowych, Warszawa 1963.

3. Lehr-Spławiński T., Witkowski W., Wybór tekstów do historii języka rosyjskiego, Warszawa 1965.

4. Rieger J., Z dziejów języka rosyjskiego, Warszawa 1998.

b. uzupełniającą (дополнительная):

1. Горшковa К. В., Хабургаев Г. А., Историческая грамматика русского языка, Москва 1981.

2. Иваницкая Е. Н., Кандаурова Т. Н. и др., Сборник упражнений по истории русского языка, Москва 1986.

3. Содоль Г. В., Историческая грамматика русского языка. Сборник упражнений, Киев 1978.

4. Судавичене Л. В., Сердобинцев Н. Я., Кадькалов Ю. Г., История русского литературного языка, Ленинград 1984 (głównie rozdz. II; прежде всего глава II).

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.