Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu - Centralny punkt logowaniaNie jesteś zalogowany | zaloguj się
katalog przedmiotów - pomoc

Początki piśmiennictwa Słowian

Informacje ogólne

Kod przedmiotu: 2517-s1LS1Z-PPS Kod Erasmus / ISCED: (brak danych) / (0232) Literatura i językoznawstwo
Nazwa przedmiotu: Początki piśmiennictwa Słowian
Jednostka: Wydział Humanistyczny
Grupy: Przedmioty z języka rosyjskiego - I rok 1 semestr - lingwistyka stosowana s1
Punkty ECTS i inne: 3.00
Język prowadzenia: polski
Wymagania wstępne:

Brak

Rodzaj przedmiotu:

przedmiot fakultatywny

Całkowity nakład pracy studenta:

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli (30 godz.)

- udział w konwersatoriach – 30 godz.

Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta (45 godz.)

- przygotowanie do konwersatoriów – 20 godz.

- przygotowanie do kolokwiów – 10 godz.

- konsultacje i praca z nauczycielem akademickim – 15 godz.

Łącznie: 75 godz. (3 pkt. ECTS)


Efekty uczenia się - wiedza:

Student:

W1: opanowuje teoretyczne podstawy z zakresu grafii, fonetyki, morfologii i składni pierwszego literackiego języka Słowian [K_W01, K_W02]; W2: przyswaja ogólne wiadomości na temat społeczno-kulturowych i politycznych uwarunkowań powstania i rozwoju wczesnego piśmiennictwa słowiańskiego [K_W06, K_W08]; W3: zna cechy charakterystyczne/tendencje translatorskie najwcześniejszych słowiańskich przekładów Biblii [K_W13]; W4: posiada podstawową wiedzę z zakresu językoznawstwa diachronicznego, zna podstawową terminologię i metodologię badań diachronicznych [K_W03, K_W07]; W5: dysponuje wiadomościami na temat podobieństw i różnic w realizacji określonych praw, procesów/zjawisk językowych zachodzących między poszczególnymi językami słowiańskimi/grupami języków słowiańskich [K_W11].


Efekty uczenia się - umiejętności:

Student:

U1: czyta ze zrozumieniem (posiłkując się słownikiem) cyrylickie teksty scs. [K_U02, K_U20]; U2: rozpoznaje i wyjaśnia procesy językowe ps. odzwierciedlone w formach scs. oraz wiąże je z odpowiednimi ps. prawami językowymi [K_U01, K_U06, K_U07, K_U13]; U3: analizuje formy morfologiczne i konstrukcje składniowe zawarte we fragmentach tekstów pochodzących z zabytków scs. [K_U01, K_U06, K_U07, K_U13]; U4: zestawia zaobserwowane cechy charakterystyczne języka zabytków scs. z cechami innych języków słowiańskich oraz wskazuje na podobieństwa i różnice między nimi [K_U01, K_U06, K_U07, K_U11, K_U13].


Efekty uczenia się - kompetencje społeczne:

Student:

K1: ma świadomość przydatności zdobytych wiedzy i umiejętności, dotyczących pierwszego literackiego języka Słowian oraz słowiańskiej komparatystyki językowej do rozszerzenia kompetencji w zakresie studiowanych języków [K_K01]; K2: zdaje sobie sprawę ze znaczenia dziedzictwa scs. dla pozostałych języków słowiańskich [K_K03].


Metody dydaktyczne:

Konwersacja, pokaz multimedialny, praktyczna analiza wyselekcjonowanych form oraz fragmentów tekstu pochodzących z zabytków scs. pod kątem omawianych zjawisk językowych.



Metody dydaktyczne eksponujące:

- pokaz

Metody dydaktyczne podające:

- wykład konwersatoryjny

Metody dydaktyczne poszukujące:

- ćwiczeniowa
- klasyczna metoda problemowa

Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” dla studentów I roku lingwistyki stosowanej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest przekazanie podstawowych wiadomości na temat okoliczności i uwarunkowań powstania i rozwoju pierwszego literackiego języka Słowian oraz cech charakterystycznych (graficznych, fonetycznych, morfologicznych, składniowych) zabytków w tym języku stworzonych, a także na temat roli i znaczenia tekstów kanonu scs. dla rozwoju piśmiennictwa słowiańskiego w ogóle; ponadto dokonanie zestawień zjawisk charakterystycznych dla języka scs. z odpowiednimi zjawiskami we współczesnych językach słowiańskich; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 1.

Pełny opis:

Zajęcia z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” obejmują następujące zagadnienia:

1. Narodziny słowiańskiego piśmiennictwa. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; liturgia słowiańska w okresie postcyrylometodejskim; (b) język scs. w grupie języków indoeuropejskich: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (język pie., ie. rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy „kentum” i „satem”); język ps. i metody jego rekonstrukcji; przydatność form scs. dla rekonstrukcji postaci ps.; rozpad wspólnoty ps. i wyłanianie się słowiańskich zespołów językowych; problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs.; pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki języka scs. i ich główne cechy; pojęcie redakcji cs.; (d) zabytki scs., główne linie podziału – podział ze względu na użyty alfabet; podział ze względu na treść i przeznaczenie].

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; dalsze losy głagolicy i cyrylicy); (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis); (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności); kontynuanty samogłosek nosowych i jat’ we współczesnych językach słowiańskich].

3. Odzwierciedlenie palatalizacji spółgłosek tylnojęzykowych w formach scs. jako główny przejaw działania prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne].

4. Użycie rzeczownika w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla określonych typów deklinacyjnych; formy uzewnętrzniające wpływy między- i wewnątrzdeklinacyjne [kryteria podziału na deklinacje: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz na –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie odmiany rzeczownika].

5. Odzwierciedlenie zmian fonetycznych w grupach z j i w grupie kt’(gt’) w formach scs. [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’); współczesne słowiańskie kontynuanty dawnych grup spółgłosek z j oraz grupy kt’ (gt’)].

6. Użycie czasownika w czasie teraźniejszym/przyszłym prostym w trybie oznajmującym w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla poszczególnych typów koniugacyjnych [kryteria podziału na koniugacje – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie czasu teraźniejszego trybu oznajmującego].

7. Użycie form trybu rozkazującego w zabytkach scs. [formy syntetyczne i analityczne imperativu; charakterystyczne przyrostki i partykuły; pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form; współczesny słowiański rozkaźnik].

8. Użycie zaimka w zabytkach scs. [zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; przynależność do podstawowych wzorów odmiany (tj. wg tematów miękkich, wg tematów twardych) oraz do tzw. odmiany mieszanej; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek; przykłady archaicznych form zaimków we współczesnych językach słowiańskich].

9. Użycie przymiotnika w zabytkach scs. [formy odmiany prostej, tzw. rzeczownikowej a formy odmiany złożonej, tzw. zaimkowej; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego; scs. a współczesne słowiańskie formy przymiotnika w stopniu równym, wyższym i najwyższym].

10. Użycie liczebnika w zabytkach scs. [liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu; przykłady zmian w zakresie form liczebnika].

11. Odzwierciedlenie zmian w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów w formach scs. [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi; współczesne słowiańskie kontynuanty jerów, grup przestawkowych i sonantów ].

12. Użycie form czasów przeszłych prostych w zabytkach scs. – imperfektu i aorystu [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; formy imperfektu utworzone od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; 3 typy aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II tworzone od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek; stopień zachowawczości imperfektu i aorystu we współczesnych językach słowiańskich].

13. Użycie form imiesłowów w zabytkach scs. [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana; stopień zachowawczości dawnych imiesłowów we współczesnych językach słowiańskich].

14. Użycie czasownikowych form złożonych w zabytkach scs. [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie; stopień ich zachowawczości we współczesnych językach słowiańskich].

15. Ważniejsze konstrukcje składniowe poświadczone w zabytkach scs. (składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie].

16. Osobliwości fonetyki, morfologii i składni języka scs. – podsumowanie [powtórzenie i utrwalenie wiadomości].

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

3. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

b. uzupełniająca:

1. Bagin A., Apoštolé Slovanů Cyril a Metoděj a Velká Morava, Praha 1982.

2. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

3. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

4. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

5. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

6. Kurz J., Učebnice jazyka staroslověnského, Praha 1969.

7. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

8. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

9. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

10. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

11. Paprocki H., Liturgiczny kult świętych Cyryla i Metodego w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 89-93.

12. Smolik J., Słowiańska liturgia w Czechach (Komunikat), [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 85-88.

13. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

14. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Metody i kryteria oceniania:

Metody oceniania:

kolokwium pisemne – K_W01, K_W02, K_W03, K_W06, K_W07, K_W08, K_W11, K_W13, K_U02, K_U06, K_U07, K_U11, K_U13, K_K01

Kryteria oceniania:

zaliczenie z oceną na podstawie: kolokwium pisemnego w formie poleceń teoretycznych (K_W01, 02, 03, 06, 07, 08, 11, 13, K_K01) oraz zadań praktycznych (K_U02, 06, 07, 11, 13, K_K01), a także bieżącego przygotowania się do zajęć [aktywnego udziału w dyskusji na rozpatrywany na zajęciach temat (K_W01, 02, 03, 06, 07, 08, 11, K_U01, 02, 06, 07, 20, K_K01, 03) oraz umiejętność rozwiązywania zadań praktycznych w ramach analizy form pochodzących z zabytków scs. (K_U01, 02, 06, 07, 13, K_K01)]; wymagany próg na ocenę z kolokwium: dostateczną - 60%, dostateczną plus - 70 % , dobrą - 80%, dobrą plus - 90 %, bardzo dobrą - 96%-100%.

Praktyki zawodowe:

Nie dotyczy.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2017/18" (zakończony)

Okres: 2017-10-01 - 2018-02-25
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Pełny opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Literatura:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2018/19" (zakończony)

Okres: 2018-10-01 - 2019-02-24
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Pełny opis:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Literatura:

Zob. "Podstawowe informacje o przedmiocie" (niezależne od cyklu).

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2019/20" (zakończony)

Okres: 2019-10-01 - 2020-02-28
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” dla studentów I roku lingwistyki stosowanej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest przekazanie podstawowych wiadomości na temat okoliczności i uwarunkowań powstania i rozwoju pierwszego literackiego języka Słowian oraz cech charakterystycznych (graficznych, fonetycznych, morfologicznych, składniowych) zabytków w tym języku stworzonych, a także na temat roli i znaczenia tekstów kanonu scs. dla rozwoju piśmiennictwa słowiańskiego w ogóle; ponadto dokonanie zestawień zjawisk charakterystycznych dla języka scs. z odpowiednimi zjawiskami we współczesnych językach słowiańskich; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 1.

Pełny opis:

Zajęcia z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” obejmują następujące zagadnienia:

1. Narodziny słowiańskiego piśmiennictwa. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; liturgia słowiańska w okresie postcyrylometodejskim; (b) język scs. w grupie języków indoeuropejskich: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (język pie., ie. rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy „kentum” i „satem”); język ps. i metody jego rekonstrukcji; przydatność form scs. dla rekonstrukcji postaci ps.; rozpad wspólnoty ps. i wyłanianie się słowiańskich zespołów językowych; problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs.; pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki języka scs. i ich główne cechy; pojęcie redakcji cs.; (d) zabytki scs., główne linie podziału – podział ze względu na użyty alfabet; podział ze względu na treść i przeznaczenie].

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; dalsze losy głagolicy i cyrylicy); (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis); (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności); kontynuanty samogłosek nosowych i jat’ we współczesnych językach słowiańskich].

3. Odzwierciedlenie palatalizacji spółgłosek tylnojęzykowych w formach scs. jako główny przejaw działania prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne].

4. Użycie rzeczownika w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla określonych typów deklinacyjnych; formy uzewnętrzniające wpływy między- i wewnątrzdeklinacyjne [kryteria podziału na deklinacje: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz na –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie odmiany rzeczownika].

5. Odzwierciedlenie zmian fonetycznych w grupach z j i w grupie kt’(gt’) w formach scs. [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’); współczesne słowiańskie kontynuanty dawnych grup spółgłosek z j oraz grupy kt’ (gt’)].

6. Użycie czasownika w czasie teraźniejszym/przyszłym prostym w trybie oznajmującym w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla poszczególnych typów koniugacyjnych [kryteria podziału na koniugacje – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie czasu teraźniejszego trybu oznajmującego].

7. Użycie form trybu rozkazującego w zabytkach scs. [formy syntetyczne i analityczne imperativu; charakterystyczne przyrostki i partykuły; pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form; współczesny słowiański rozkaźnik].

8. Użycie zaimka w zabytkach scs. [zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; przynależność do podstawowych wzorów odmiany (tj. wg tematów miękkich, wg tematów twardych) oraz do tzw. odmiany mieszanej; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek; przykłady archaicznych form zaimków we współczesnych językach słowiańskich].

9. Użycie przymiotnika w zabytkach scs. [formy odmiany prostej, tzw. rzeczownikowej a formy odmiany złożonej, tzw. zaimkowej; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego; scs. a współczesne słowiańskie formy przymiotnika w stopniu równym, wyższym i najwyższym].

10. Użycie liczebnika w zabytkach scs. [liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu; przykłady zmian w zakresie form liczebnika].

11. Odzwierciedlenie zmian w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów w formach scs. [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi; współczesne słowiańskie kontynuanty jerów, grup przestawkowych i sonantów ].

12. Użycie form czasów przeszłych prostych w zabytkach scs. – imperfektu i aorystu [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; formy imperfektu utworzone od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; 3 typy aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II tworzone od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek; stopień zachowawczości imperfektu i aorystu we współczesnych językach słowiańskich].

13. Użycie form imiesłowów w zabytkach scs. [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana; stopień zachowawczości dawnych imiesłowów we współczesnych językach słowiańskich].

14. Użycie czasownikowych form złożonych w zabytkach scs. [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie; stopień ich zachowawczości we współczesnych językach słowiańskich].

15. Ważniejsze konstrukcje składniowe poświadczone w zabytkach scs. (składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie].

16. Osobliwości fonetyki, morfologii i składni języka scs. – podsumowanie [powtórzenie i utrwalenie wiadomości].

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

3. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

9. Paprocki H., Liturgiczny kult świętych Cyryla i Metodego w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 89-93.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2020/21" (zakończony)

Okres: 2020-10-01 - 2021-02-21
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Sylwia Skuza, Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” dla studentów I roku lingwistyki stosowanej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest przekazanie podstawowych wiadomości na temat okoliczności i uwarunkowań powstania i rozwoju pierwszego literackiego języka Słowian oraz cech charakterystycznych (graficznych, fonetycznych, morfologicznych, składniowych) zabytków w tym języku stworzonych, a także na temat roli i znaczenia tekstów kanonu scs. dla rozwoju piśmiennictwa słowiańskiego w ogóle; ponadto dokonanie zestawień zjawisk charakterystycznych dla języka scs. z odpowiednimi zjawiskami we współczesnych językach słowiańskich; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 1.

Pełny opis:

Zajęcia z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” obejmują następujące zagadnienia:

1. Narodziny słowiańskiego piśmiennictwa. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; liturgia słowiańska w okresie postcyrylometodejskim; (b) język scs. w grupie języków indoeuropejskich: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (język pie., ie. rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy „kentum” i „satem”); język ps. i metody jego rekonstrukcji; przydatność form scs. dla rekonstrukcji postaci ps.; rozpad wspólnoty ps. i wyłanianie się słowiańskich zespołów językowych; problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs.; pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki języka scs. i ich główne cechy; pojęcie redakcji cs.; (d) zabytki scs., główne linie podziału – podział ze względu na użyty alfabet; podział ze względu na treść i przeznaczenie]. [z]

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; dalsze losy głagolicy i cyrylicy); (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis) [z]; (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności); kontynuanty samogłosek nosowych i jat’ we współczesnych językach słowiańskich [z]].

3. Odzwierciedlenie palatalizacji spółgłosek tylnojęzykowych w formach scs. jako główny przejaw działania prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne]. [s]

4. Użycie rzeczownika w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla określonych typów deklinacyjnych; formy uzewnętrzniające wpływy między- i wewnątrzdeklinacyjne [kryteria podziału na deklinacje: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz na –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie odmiany rzeczownika]. [s]

5. Odzwierciedlenie zmian fonetycznych w grupach z j i w grupie kt’(gt’) w formach scs. [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’); współczesne słowiańskie kontynuanty dawnych grup spółgłosek z j oraz grupy kt’ (gt’)]. [s]

6. Użycie czasownika w czasie teraźniejszym/przyszłym prostym w trybie oznajmującym w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla poszczególnych typów koniugacyjnych [kryteria podziału na koniugacje – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie czasu teraźniejszego trybu oznajmującego]. [s]

7. Użycie form trybu rozkazującego w zabytkach scs. [formy syntetyczne i analityczne imperativu; charakterystyczne przyrostki i partykuły; pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form; współczesny słowiański rozkaźnik]. [s]

8. Użycie zaimka w zabytkach scs. [zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; przynależność do podstawowych wzorów odmiany (tj. wg tematów miękkich, wg tematów twardych) oraz do tzw. odmiany mieszanej; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek; przykłady archaicznych form zaimków we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

9. Użycie przymiotnika w zabytkach scs. [formy odmiany prostej, tzw. rzeczownikowej a formy odmiany złożonej, tzw. zaimkowej; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego; scs. a współczesne słowiańskie formy przymiotnika w stopniu równym, wyższym i najwyższym]. [s]

10. Użycie liczebnika w zabytkach scs. [liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu; przykłady zmian w zakresie form liczebnika]. [z]

11. Odzwierciedlenie zmian w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów w formach scs. [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi; współczesne słowiańskie kontynuanty jerów, grup przestawkowych i sonantów ]. [s]

12. Użycie form czasów przeszłych prostych w zabytkach scs. – imperfektu i aorystu [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; formy imperfektu utworzone od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; 3 typy aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II tworzone od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek; stopień zachowawczości imperfektu i aorystu we współczesnych językach słowiańskich]. [s]

13. Użycie form imiesłowów w zabytkach scs. [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana; stopień zachowawczości dawnych imiesłowów we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

14. Użycie czasownikowych form złożonych w zabytkach scs. [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie; stopień ich zachowawczości we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

15. Ważniejsze konstrukcje składniowe poświadczone w zabytkach scs. (składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie]. [z]

16. Osobliwości fonetyki, morfologii i składni języka scs. – podsumowanie [powtórzenie i utrwalenie wiadomości]. [s]

[s] - preferowana (wynikająca z konieczności przeprowadzania przez studentów w ramach tej części zajęć konwersatoryjnych praktycznych analiz na żywo, pod bezpośrednim kierunkiem prowadzącego) forma stacjonarna; potrzebny materiał teoretyczny mógłby być przekazywany każdorazowo, z odpowiednim wyprzedzeniem poświęconych konkretnym analizom praktycznym zajęć stacjonarnych, zdalnie; w zależności od sytuacji dopuszcza się również, raczej częściową niż całkowitą, formę zdalną (tj. wymianę między blokami zajęć zdalnych i stacjonarnych);

[z] - możliwa (z uwagi na teoretyczny charakter tej części zajęć konwersatoryjnych) forma zdalna (z wykorzystaniem platformy Moodle/ MSTeams).

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Konwersatorium - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie konwersatoria z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

3. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

9. Paprocki H., Liturgiczny kult świętych Cyryla i Metodego w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 89-93.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Zajęcia w cyklu "Semestr zimowy 2021/22" (jeszcze nie rozpoczęty)

Okres: 2021-10-01 - 2022-02-27
Wybrany podział planu:


powiększ
zobacz plan zajęć
Typ zajęć: Konwersatorium, 30 godzin więcej informacji
Koordynatorzy: Sylwia Skuza, Arleta Szulc
Prowadzący grup: Arleta Szulc
Lista studentów: (nie masz dostępu)
Zaliczenie: Przedmiot - Zaliczenie na ocenę
Konwersatorium - Zaliczenie na ocenę
Skrócony opis:

Celem kształcenia w ramach zajęć konwersatoryjnych z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” dla studentów I roku lingwistyki stosowanej (studia stacjonarne 1. stopnia), w liczbie 30 godz., jest przekazanie podstawowych wiadomości na temat okoliczności i uwarunkowań powstania i rozwoju pierwszego literackiego języka Słowian oraz cech charakterystycznych (graficznych, fonetycznych, morfologicznych, składniowych) zabytków w tym języku stworzonych, a także na temat roli i znaczenia tekstów kanonu scs. dla rozwoju piśmiennictwa słowiańskiego w ogóle; ponadto dokonanie zestawień zjawisk charakterystycznych dla języka scs. z odpowiednimi zjawiskami we współczesnych językach słowiańskich; zajęcia kończą się zaliczeniem z oceną, po semestrze 1.

Pełny opis:

Zajęcia z przedmiotu „Początki piśmiennictwa Słowian” obejmują następujące zagadnienia:

1. Narodziny słowiańskiego piśmiennictwa. Język scs. jako najstarszy literacki język Słowian [(a) powstanie języka scs.; przyczyny i przebieg misji wielkomorawskiej; liturgia słowiańska w okresie postcyrylometodejskim; (b) język scs. w grupie języków indoeuropejskich: pojęcie prajęzyka i rodziny językowej (język pie., ie. rodziny i grupy językowe; podział języków ie. na grupy „kentum” i „satem”); język ps. i metody jego rekonstrukcji; przydatność form scs. dla rekonstrukcji postaci ps.; rozpad wspólnoty ps. i wyłanianie się słowiańskich zespołów językowych; problem ojczyzny (dialektu wyjściowego) języka scs. i jego nazwy; (c) stadia rozwojowe języka scs.; pojęcie kanonu scs.; regionalne odmianki języka scs. i ich główne cechy; pojęcie redakcji cs.; (d) zabytki scs., główne linie podziału – podział ze względu na użyty alfabet; podział ze względu na treść i przeznaczenie]. [z]

2. Scs. alfabety. Zasób scs. samogłosek i spółgłosek i ich pochodzenie [(a) historia scs. pisma (czy istniało pismo pogańskich Słowian?; jaki alfabet został stworzony przez Konstantyna-Cyryla – różnice w poglądach i ich argumentacja; dowody Šafařika na starszeństwo głagolicy/dowody Istrina na starszeństwo cyrylicy; dalsze losy głagolicy i cyrylicy); (b) zasady czytania liter cyrylskich; (c) zewnętrzna strona tekstów (podział tekstów ze względu na użyty materiał – rękopisy, inskrypcje, gramoty; zdobnictwo zabytków i rodzaje pisma – ustaw, półustaw, skoropis) [z]; (d) scs. system wokaliczny i konsonantyczny; pochodzenie ps. samogłosek (prawo wiązania iloczasu z barwą, prawo sylab otwartych; uprzednianie samogłosek tylnych po spółgłoskach palatalnych jako wynik działania prawa korelacji palatalności); kontynuanty samogłosek nosowych i jat’ we współczesnych językach słowiańskich [z]].

3. Odzwierciedlenie palatalizacji spółgłosek tylnojęzykowych w formach scs. jako główny przejaw działania prawa korelacji palatalności [zjawisko palatalizacji: I, II, III – istota, kierunek zmian, wynik, różnice dialektyczne]. [s]

4. Użycie rzeczownika w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla określonych typów deklinacyjnych; formy uzewnętrzniające wpływy między- i wewnątrzdeklinacyjne [kryteria podziału na deklinacje: wg pie. i ps. tematu/wg rodzaju; cechy charakterystyczne poszczególnych typów deklinacyjnych: temat, rodzaj, końcówka N i G sg.; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach rzeczownikowych; przesunięcia w obrębie deklinacji na –o– i –jo– oraz na –a– i –ja– jako skutek palatalizacji III; pochodzenie tzw. wtórnych końcówek rzeczownika; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie odmiany rzeczownika]. [s]

5. Odzwierciedlenie zmian fonetycznych w grupach z j i w grupie kt’(gt’) w formach scs. [połączenia j z samogłoskami, połączenia j ze spółgłoskami – palatalizacja przez jotę; zjawisko epentezy jako szczególny przypadek palatalizacji przez jotę; palatalizacja grupy kt’(gt’); współczesne słowiańskie kontynuanty dawnych grup spółgłosek z j oraz grupy kt’ (gt’)]. [s]

6. Użycie czasownika w czasie teraźniejszym/przyszłym prostym w trybie oznajmującym w zabytkach scs. – formy reprezentatywne dla poszczególnych typów koniugacyjnych [kryteria podziału na koniugacje – podział nadrzędny: wg tematu praes.; podział podrzędny – tzw. klasy czasownika: wg tematu inf.; podział wg Leskiena a podział wg Lehra-Spławińskiego; przegląd końcówek osobowych w poszczególnych typach koniugacyjnych; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach czasu teraźniejszego trybu oznajmującego; wybrane przykłady zmian historycznych w zakresie czasu teraźniejszego trybu oznajmującego]. [s]

7. Użycie form trybu rozkazującego w zabytkach scs. [formy syntetyczne i analityczne imperativu; charakterystyczne przyrostki i partykuły; pochodzenie i związek z przynależnością koniugacyjną czasownika; przegląd „końcówek”; odzwierciedlenie procesów palatalizacyjnych w formach imperativu; wariantywność form; współczesny słowiański rozkaźnik]. [s]

8. Użycie zaimka w zabytkach scs. [zaimki nierodzajowe i rodzajowe; typy zaimków nierodzajowych: osobowe, zwrotny, pytające, nieokreślone; formy enklityczne zaimków: 1. i 2. os. oraz zwrotnego; typy zaimków rodzajowych: wskazujące, pytające, względne, dzierżawcze, nieokreślone; przynależność do podstawowych wzorów odmiany (tj. wg tematów miękkich, wg tematów twardych) oraz do tzw. odmiany mieszanej; zmiany fonetyczne na granicy: przyimek + zaimek; przykłady archaicznych form zaimków we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

9. Użycie przymiotnika w zabytkach scs. [formy odmiany prostej, tzw. rzeczownikowej a formy odmiany złożonej, tzw. zaimkowej; różnice strukturalne, znaczeniowe i składniowe między formami niezłożonymi i złożonymi; zmiany w złożonej odmianie przymiotnika – zanik joty interwokalicznej, asymilacja samogłosek, kontrakcja, haplologia, wyrównania analogiczne; stopniowanie regularne i nieregularne; charakterystyczne przyrostki stopnia wyższego; syntetyczne i analityczne formy stopnia najwyższego; scs. a współczesne słowiańskie formy przymiotnika w stopniu równym, wyższym i najwyższym]. [s]

10. Użycie liczebnika w zabytkach scs. [liczebniki: główne, porządkowe, zbiorowe; charakterystyka poszczególnych typów; przegląd końcówek; zasady łączenia liczebnika z rzeczownikiem – składnia zgody lub rządu; przykłady zmian w zakresie form liczebnika]. [z]

11. Odzwierciedlenie zmian w zakresie samogłosek jerowych, grup przestawkowych i sonantów w formach scs. [pochodzenie i rozwój jerów; pozycja mocna i słaba; pozycja napięta; redukcja i wokalizacja jerów; przypadki asymilacji jerów; rozwój grup przestawkowych: nagłosowych i śródgłosowych; uzależnienie zmiany w grupach nagłosowych od intonacji; odstępstwa od przestawki; pochodzenie i rozwój sonantów; sonanty a zwykłe połączenia samogłosek jerowych ze spółgłoskami płynnymi; współczesne słowiańskie kontynuanty jerów, grup przestawkowych i sonantów ]. [s]

12. Użycie form czasów przeszłych prostych w zabytkach scs. – imperfektu i aorystu [znaczenie, struktura, funkcja, stosunek do innych czasów w językach słowiańskich i niesłowiańskich; formy imperfektu utworzone od czasowników reprezentujących różne typy koniugacyjne; 3 typy aorystu – asygmatyczny, sygmatyczny I, sygmatyczny II tworzone od czasowników różnych koniugacji; odzwierciedlenie procesów fonetycznych w formach imperfektu i/lub aorystu: i, u, r, k (g) + s + A ≥ x lub A + s + A ≥ x, palatalizacja I, wzdłużenie samogłosek rdzennych, uproszczenia grup spółgłoskowych, ściągnięcia samogłosek; stopień zachowawczości imperfektu i aorystu we współczesnych językach słowiańskich]. [s]

13. Użycie form imiesłowów w zabytkach scs. [imiesłowy czynne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. act., part. praet. act. I, part. praet. act II – struktura, zasady tworzenia, odmiana, znaczenie, pełnione funkcje; imiesłowy bierne – charakterystyka poszczególnych typów: part. praes. pass., part. praet. pass. – budowa, tworzenie, znaczenie, pełnione funkcje, odmiana; stopień zachowawczości dawnych imiesłowów we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

14. Użycie czasownikowych form złożonych w zabytkach scs. [perfectum, plusquamperfectum, futurum I i II, conditionalis, passivum – budowa, znaczenie; stopień ich zachowawczości we współczesnych językach słowiańskich]. [z]

15. Ważniejsze konstrukcje składniowe poświadczone w zabytkach scs. (składnia zgody wg znaczenia w związku głównym, forma orzecznika, dopełnienie sprawcy, przydawka celownikowa, podwójny biernik, miejscownik bezprzyimkowy, dativus absolutus, dativus cum infinitivo, accusativus cum infinitivo, supinum – struktura, znaczenie]. [z]

16. Osobliwości fonetyki, morfologii i składni języka scs. – podsumowanie [powtórzenie i utrwalenie wiadomości]. [s]

[s] - preferowana (wynikająca z konieczności przeprowadzania przez studentów w ramach tej części zajęć konwersatoryjnych praktycznych analiz na żywo, pod bezpośrednim kierunkiem prowadzącego) forma stacjonarna; potrzebny materiał teoretyczny mógłby być przekazywany każdorazowo, z odpowiednim wyprzedzeniem poświęconych konkretnym analizom praktycznym zajęć stacjonarnych, zdalnie; w zależności od sytuacji dopuszcza się również, raczej częściową niż całkowitą, formę zdalną (tj. wymianę między blokami zajęć zdalnych i stacjonarnych);

[z] - możliwa (z uwagi na teoretyczny charakter tej części zajęć konwersatoryjnych) forma zdalna (z wykorzystaniem platformy Moodle/ MSTeams).

Por. Wariant A oraz Wariant B i Wariant C, [w:] Zajęcia: Konwersatorium - Informacje wspólne dla wszystkich grup - Zakres tematów.

UWAGA! W cyklu 2020/2021Z obowiązuje Wariant D, tj. wszystkie konwersatoria z przedmiotu będą odbywały się zdalnie.

Literatura:

a. podstawowa:

1. Bartula Cz., Podstawowe wiadomości z gramatyki staro-cerkiewno-słowiańskiej na tle porównawczym, Warszawa 2011 (i starsze).

2. Friedelówna T., Łapicz Cz., Język staro-cerkiewno-słowiański, Toruń 2008.

3. Moszyński L., Wstęp do filologii słowiańskiej, Warszawa 2006.

b. uzupełniająca:

1. Хабургаев Г. А., Старославянский язык, Москва 1974.

2. Eldarov G., Święci Cyryl i Metody – ojcowie teologii słowiańskiej, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 45-54.

3. Истрин В. А., 1100 лет славянской азбуки, Москва 1963.

4. Kmietowicz F., Kiedy Kraków był „Trzecim Rzymem”, Białystok 1994.

5. Mańczak W., Pochodzenie języka staro-cerkiewno-słowiańskiego a Kodeks Zografski, 2006.

6. Mareš F. W., Pierwszy słowiański język literacki i początki piśmiennictwa słowiańskiego, Kraków 1994.

7. Moszyński L., Między patriarchatem w Konstantynopolu a arcybiskupstwem w Salzburgu, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 35-44.

8. Naumow A., Pasterze wiernych Słowian: święci Cyryl i Metody, Kraków 1985.

9. Paprocki H., Liturgiczny kult świętych Cyryla i Metodego w Rosyjskim Kościele Prawosławnym, [w:] Cyryl i Metody – Apostołowie i Nauczyciele Słowian (Studia i dokumenty), cz. 1: Studia, red. J. S. Gajek, L. Górka, Lublin 1991, s. 89-93.

10. Stieber Z., Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich, Warszawa 2005.

11. Wójtowicz M., Początki pisma słowiańskiego, Poznań 2000.

Opisy przedmiotów w USOS i USOSweb są chronione prawem autorskim.
Właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.