Farmakognozja

Do realizacji przedmiotu niezbędne jest posiadanie przez uczestnika zajęć podstawowych wiadomości z zakresu biologii, szczególnie botaniki, chemii i fizjologii.

1. Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi:

 udział w wykładach – 45 godzin,

 udział w laboratoriach – 70 godzin,

 udział w seminariach – 35 godzin,

 konsultacje z osobami prowadzącymi zajęcia – 5 godzin.

 Nakład pracy związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczycieli akademickich wynosi 155 godzin, co odpowiada 6,2 punktom ECTS.

2. Bilans nakładu pracy studenta:

udział w wykładach – 45 godzin,

udział w laboratoriach – 70 godzin,

udział w seminariach – 35 godzin,

przygotowanie się do kolokwiów – 20 godzin,

przygotowanie się do egzaminu – 20 godzin,

czytanie wskazanej literatury: 5 godzin,

konsultacje z osobami prowadzącymi zajęcia – 5 godzin.

Łączny nakład pracy studenta wynosi 200 godzin, co odpowiada 8,00 punktom ECTS.

3. Nakład pracy związany z prowadzonymi badaniami naukowymi:

– czytanie wskazanego piśmiennictwa naukowego: 10 godzin

– konsultacje badawczo – naukowe: 2 godziny

– udział w wykładach (z uwzględnieniem metodologii badań naukowych, wyników badań, opracowań): 45 godzin

– konsultacje badawczo-naukowe – 5 godzin

– udział w laboratoriach objętych aktywnością naukową (z uwzględnieniem metodologii badań naukowych, wyników badań, opracowań): 70 godzin

– przygotowanie do laboratoriów objętych aktywnością naukową: 25 godzin

– przygotowanie do zaliczenia w zakresie aspektów badawczo – naukowych dla realizowanego przedmiotu: 3 godzin

Łączny nakład pracy studenta związany z prowadzonymi badaniami naukowymi wynosi 163 godzin, co odpowiada 6,52 punktom ECTS

4. Czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania:

 przygotowanie się do kolokwiów – 20 godzin,

 przygotowanie się do egzaminu – 20 godzin.

Czas wymagany do przygotowania się i do uczestnictwa w procesie oceniania wynosi 40 godzin, co odpowiada 1,6 punktom ECTS.

5. Czas wymagany do odbycia obowiązkowej praktyki:

nie dotyczy

W1: Posiada wiedzę o leczniczych surowcach farmakopealnych i niefarmakopealnych, oraz metodach analizy i oceny jakościowej leczniczych surowców roślinnych – K_C.W41

W2: Zna kryteria oceny jakości leczniczych produktów roślinnych i suplementów diety – K_C.W41

W3: Posiada wiedzę o surowcach pochodzenia naturalnego stosowanych w lecznictwie oraz wykorzystywanych jako produkty użytkowe w przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym i spożywczym - K_C.W42

W4: Zna zasady wprowadzania na rynek leczniczych produktów roślinnych i suplementów diety zawierających surowce roślinne - K_C.W42

W5: Zna działania niepożądane swoiste dla leku roślinnego i zależne od dawki - K_C.W42

W6: Zna wpływ grup związków chemicznych – metabolitów pierwotnych i wtórnych na aktywność biologiczną i farmakologiczną surowców roślinnych - K_C.W43

W7: Wykazuje znajomość mechanizmów działania substancji roślinnych na poziomie biochemicznym i molekularnym - K_C.W43

W8: Posiada wiedzę na temat surowców roślinnych silnie i bardzo silnie działających, a także składu chemicznego, właściwości leczniczych i toksyczności roślin narkotycznych - K_C.W44

W9: Zna właściwości fizykochemiczne substancji leczniczych wpływające na aktywność biologiczną leków - K_C.W44

W10: Zna chemiczne i biochemiczne mechanizmy działania leków roślinnych - K_C.W44

W11: Zna metody badawcze stosowane w systematyce oraz poszukiwaniu nowych gatunków i odmian roślin leczniczych - K_C.W45

W12: Wykazuje znajomość podstaw biotechnologii w otrzymywaniu substancji leczniczej - K_C.W45

U1: Potrafi wykonywać napary, odwary, nalewki i wyciągi roślinne z użyciem odpowiednich rozpuszczalników – K_C.U18

U2: Potrafi, posługując się farmakopeą, przeprowadzić ocenę jakości przetworów roślinnych – K_C.U18

U3: Potrafi identyfikować i opisywać składniki strukturalne komórek, tkanek i organów roślin metodami mikroskopowymi i histochemicznymi oraz rozpoznawać rośliny na podstawie cech morfologicznych i anatomicznych (szczególnie gatunki o znaczeniu farmaceutycznym) - K_C.U29

U4: Potrafi, wykorzystując zdobytą wiedzę oraz farmakopeę; klucze do oznaczania; atlasy, przeprowadzić identyfikację roślinnego surowca leczniczego - K_C.U29

U5: Potrafi rozpoznać roślinny surowiec leczniczy i zakwalifikować go do właściwej grupy botanicznej na podstawie jego cech morfologicznych i anatomicznych - K_C.U30

U6: Potrafi ocenić jakość surowca roślinnego i jego wartość leczniczą w oparciu o ocenę organoleptyczną, monografię farmakopealną i metody analityczne - K_C.U31

U7: Stosuje metody i techniki analityczne oraz biologiczne w badaniach jakościowych i ilościowych substancji czynnych występujących w surowcach roślinnych - K_C.U32

U8: Przeprowadza analizę fitochemiczną surowca roślinnego i określa grupę związków chemicznych lub związek chemiczny występujący w tym surowcu - K_C.U32

U9: Potrafi wyjaśnić mechanizm działania surowca roślinnego uzasadniając go obecnością związków czynnych - K_C.U33

U10: Potrafi wskazać właściwy surowiec bądź przetwór roślinny do zastosowania w określonej dolegliwości - K_C.U33

K1: Ma świadomość potrzeby propagowania zachowań prozdrowotnych – K_K6

K2_Posiada nawyk korzystania z obiektywnych źródeł informacji – K_K7

K3: Wyciąga i formułuje wnioski z własnych pomiarów i obserwacji – K_K8

Wykład: metody dydaktyczne podające - wykład informacyjny, wykład problemowy z prezentacją multimedialną

Laboratoria: metody dydaktyczne aktywizujące – dyskusja dydaktyczna, pokaz, praca w grupach (metoda przypadków)

Seminarium: metody dydaktyczne aktywizujące – dyskusja dydaktyczna, pokaz, praca w grupach (metoda przypadków)

- pokaz

- wykład informacyjny (konwencjonalny)

- ćwiczeniowa
- seminaryjna

Wiadomości ogólne, podstawowe definicje (surowiec/substancja roślinna, związki czynne) synergizm, antagonizm, czynniki zmienności, pochodzenie, zasady zbioru surowców, metody badania tożsamości, standaryzacji, rodzaje leków roślinnych, sposoby przygotowania, grupy związków należących do metabolitów pierwotnych (węglowodany, tłuszcze: oleje, białka: enzymy) i wtórnych (związki fenolowe, fenylopropanoidy, kumaryny, garbniki, flawonoidy, antocyjany, chinony, terpeny, gorycze, alkaloidy, olejki eteryczne), decydujących o aktywności biologicznej i farmakologicznej surowców roślinnych, też na poziomie molekularnym, działanie i stosowanie surowców. Wiedza o działaniach niepożądanych, toksyczności, możliwych działaniach ubocznych, interakcjach surowców roślinnych z lekami roślinnymi i syntetycznymi, możliwości uzależnień, w przypadku stosowania jako używki. Wykorzystywanie surowców roślinnych w innych celach niż lecznicze i profilaktyczne (kosmetyczne, spożywcze).

Przedmiot realizowany jest w formie wykładów, ćwiczeń i zajęć audytoryjnych. Tematyka wykładów koncentruje się wokół zagadnień związanych z pochodzeniem surowców naturalnych, grupami substancji farmakologicznie czynnych zawartych w omawianych surowcach i ich znaczenia w leczeniu i profilaktyce schorzeń. Podczas wykładów prezentowane są także metody standaryzacji surowca roślinnego. Ćwiczenia praktyczne obejmują szczegółowe badania cech morfologicznych i anatomicznych surowców roślinnych, a także badania fitochemiczne wybranych surowców.

Tematy wykładów

-wiadomości ogólne: rodzaje surowców, metody ich otrzymywania, podział leków roślinnych, standaryzacja surowców i leków, a także omówienie związków czynnych surowców w układzie chemicznym.

Tematy ćwiczeń i zajęć audytoryjnych

- analiza cech diagnostycznych makro- i mikroskopowych surowców roślinnych, a także rozpoznawanie rozdrobnionych surowców pojedynczych i składników mieszanek ziołowych.

- analiza fitochemiczna surowców roślinnych

- zapoznanie się ze składem chemicznym surowców, uzasadniającym ich działanie farmakologiczne i zastosowanie jako składników leków ziołowych i preparatów roślinnych, zapoznanie z mechanizmami działania farmakologicznego grup związków czynnych.

Literatura obowiązkowa:

1. Matławska I. (red) Farmakognozja. UM Poznań 2005, 2006, 2008.

Literatura uzupełniająca:

1. Deryng J. Atlas sproszkowanych roślinnych surowców leczniczych. PZWL, Warszawa 1961

2. Kohlműnzer St. Farmakognozja. PZWL, Warszawa 2000

3. Bisset N., Wichtl; M. Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals, Medpharm Scientific Publishers, Stuttgart 2003

4. Bruneton J. Pharmacognosy Medicinal Plants. Intercept Ltd, Londres, New York 1999

5. Hansel R., Sticher O., Steinegger E. Pharmacognosie – Phytopharamazie. Springer–Verlag, 1999

6. ESCOP MONOGRAPHS, The Scietific Foundation for Herbal Medicinal Products. Thieme, 2003

7. Farmakopea Polska VI (2002), VII (2006), VIII (2008), IX (2011), XI (2017)

- egzamin pisemny z całości materiału (wykłady i ćwiczenia) po zakończeniu zajęć

Kryteria oceniania:

- znajomość surowców roślinnych o znaczeniu leczniczym, grup związków czynnych i działania farmakologicznego oraz metod standaryzacji surowca

ćwiczenia

- tzw. „wejściówki”

- ocena ciągła (bieżące przygotowanie do zajęć)

- śródsemestralne testy kontrole

- zaliczenie praktyczne (rozpoznanie składników mieszanek i sproszkowanego surowca roślinnego)

brak