Lingwistyka kognitywna

ogólna orientacja w wiedzy o języku na poziomie szkoły średniej

kanon (atrybut wycofany)

Godziny realizowane z udziałem nauczycieli ( godz.):

- udział w wykładach – 30

Czas poświęcony na pracę indywidualną studenta ( godz.):

- analiza tekstów źródłowych – 25

Czas wymagany do przygotowania się do uczestnictwa w procesie oceniania, np. w egzaminach (godz.):

- przygotowanie do końcowego testu w oparciu o materiały udostępniane na wykładzie i platformie moodle oraz przeprowadzonej analizy tekstów źródłowych – 20

Łącznie: 75 godz. (3 ECTS)

Po ukończeniu wykładu student/ka:

W1: zna definicje ważniejszych pojęć związanych z lingwistyką kognitywną, jak również podstawowe problemy oraz obszary zastosowania tej dziedziny wiedzy;

W2: ma świadomość istnienia ogólnych mechanizmów psychologicznych i społecznych związanych z językiem;

W3: zna podstawy m.in. teorii prototypów, metafor pojęciowych, poznania ucieleśnionego, gramatyki kognitywnej;

W4: rozpoznaje, nazywa i opisuje podstawowe mechanizmy i zjawiska wskazywane przez lingwistów kognitywnych;

W5: zna polską i angielską terminologię związaną z lingwistyką kognitywną.

Po ukończeniu wykładu student/ka:

U1: potrafi poprawnie skonstruować przykłady obrazujące mechanizmy kognitywne związane z użyciem języka;

U2: analizuje wypowiedzi pisemne i ustne pod względem lingwistycznym, w szczególności wskazuje na pojawiające się w nich kategoryzacje, pojęcia prototypowe, metafory pojęciowe itp.;

U3: zdobywa umiejętność krytycznej i refleksyjnej selekcji informacji dostępnych w sferze medialnej;

U4: rozumie doniosłość mechanizmów wskazywanych przez lingwistykę kognitywną dla codziennych praktyk językowych, ale także dla racjonalnej argumentacji naukowej, np. prezentacji wyników badań na zajęciach, konferencjach itp.;

U5: samodzielnie zdobywa wiedzę czytając i interpretując teksty dotyczące lingwistyki kognitywnej.

Po ukończeniu wykładu student/ka:

K1: samodzielnie podejmuje i inicjuje działania zmierzające do wykrycia mechanizmów wskazywanych przez lingwistów kognitywnych w przekazach medialnych;

K2: upowszechnia wiedzę na temat lingwistyki kognitywnej;

K3: jest otwarty/ta na rzeczowe argumenty dotyczące języka oraz dostrzega ich doniosłą funkcję dla budowa racjonalnego społeczeństwa;

K4: posługuje się informacjami dotyczącymi lingwistyki kognitywnej w celu diagnozowania i prognozowania sytuacji oraz analizowania strategii działań praktycznych;

K5: odznacza się odpowiedzialnością za własne słowa, podejmowane decyzje i prowadzone działania oraz ich skutki;

K6: ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności dotyczących języka, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się i rozwoju osobistego w tym zakresie, jak również dokonuje samooceny własnych kompetencji kognitywno-językowych.

Metody dydaktyczne podające: wykład informacyjny (konwencjonalny); prezentacje i inne materiały dydaktyczne są udostępniane na platformie Moodle

- wykład informacyjny (konwencjonalny)

Wykład jest wprowadzeniem do lingwistyki kognitywnej, zapoznającym studenta z jej źródłami, historią, głównymi nurtami i stanowiskami, jak również z ważniejszą terminologią. Przedstawione bliżej zostaną koncepcje kategoryzacji opartej na prototypach, metafor poznawczych, przestrzeni i symulacji mentalnych, schematów wyobrażeniowych itp. Na wykładzie prezentowane będą zaganienia teoretyczne, ale towarzyszyć im będą liczne przykłady i zadania.

Lingwistyka kognitywna traktuje język nie jako autonomiczny, wyizolowany moduł umysłu, lecz jako integralną część ogólnego aparatu poznawczego człowieka. Struktury językowe są ściśle związane z procesami percepcji, pamięci, z emocjami, ale są także ugruntowane społecznie i kulturowo.

Wykład rozpocznie się od prezentacji zagadnień genetycznych, historycznych i konceptualnych. Krótko omówione zastaną główne nurty w językoznawstwie, w tym gramatyka generatywna Chomsky’ego. Zarysowana zostanie semiotyka kognitywna i metoda triangulacji Zlateva, wskazane będą inne podejścia z pogranicza lingwistyki, np. psycholingwistyka (Aitchison). Następnie omówione będą (m.in) koncepcja podobieństw rodzinnych Wittgensteina, hipoteza Sapira-Whorfa (relatywizm językowy) oraz standardowa teoria prototypów Rosch. Wstępnym rozważaniom towarzyszyć będą definicje ważniejszych pojęć dotyczących języka.

Na kolejnych spotkaniach omówione zostaną m.in rozszerzona wersja teorii prototypu (Kleiber), mentalna reprezentacja i rama kognitywna (Fillmore, Kövecses), metonimie i metafory jako procesy poznawcze (Lakoff, Lakoff & Johnson), schematy wyobrażeniowe i ucieleśnienie poznania (Johnson, Lakoff & Johnson), ucieleśnione symulacje (Bergen), współintencjonalność (Tomasello). Ostatnie wykłady zostaną poświęcone podstawowym mechanizmom opisywanym w gramatyce kognitywnej (Langacker, Taylor).

Literatura podstawowa:

1) Bergen B.K (2017), Latające świnie. Jak umysł tworzy znaczenie, Kraków: Copernicus Center Press.

2) Evans V. (2009), Leksykon językoznawstwa kognitywnego, Kraków: Ubiversitas.

3) Johnson M. (2015), Znaczenie ciała. Estetyka rozumienia ludzkiego, Łódź: WUŁ.

4) Kleiber G., (2003), Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenia leksykalne, Kraków: Universitas.

5) Kövecses Z. (2011), Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, Kraków: Universitas.

6) Lakoff G. (2011), Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Co kategorie mówią nam o umyśle, Kraków: Universitas.

7) Lakoff G. & M. Johnson (1988), Metafory w naszym życiu, Warszawa: PIW.

8) Taylor J.R. (2007), Gramatyka kognitywna, Kraków: Universitas.

9) Tomasello M. (2002), Kulturowe źródła ludzkiego poznania, Warszawa: PIW.

10) Zlatev J. (2015), Cognitive Semiotics, w: P. Trifonas (red.), International Handbook of Semiotics, Berlin: Springer, s. 1043–1067.

Literatura uzupełniająca:

1) Aitchison J. (1991), Ssak, który mówi. Wstęp do psycholingwistyki, Warszawa: PWN.

2) Evans V. & M. Green (2006), Cognitive Linguistics. An Introduiction, Edinburgh University Press.

3) Gut A. (2009), O relacji między myślą a językiem, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

4) Lakoff G. & Johnson M. (1999), Philosophy in the Flesh. The Embodied Mind And Its Challenge To Western Thought, Basic Books.

5) Langacker R.W. (2005), Wykłady z gramatyki kognitywnej, Lublin: WUMC-S.

6) Langacker R. (2009), Gramatyka kognitywna, Kraków: Universitas.

7) Sapir E. (1978), Kultura, język, osobowość. Wybrane eseje, Warszawa: PIW.

8) Tabakowska E., red., (2001), Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, Kraków: Universitas.

9) Whorf B.L. (1981), Język myśli i rzeczywistość, Warszawa: PIW.

10) Tomasello M. (2003), Constructing a Language: A Usage-Based Theory of Language Acquisition, Harvard University Press.

Efekty: student wykształca świadomość i wrażliwość analityczną, potrafi zastosowac wiedzę deklaratywna w obszarze proceduralnym

Metody oceniania:

Test końcowy: W1–W5, U3, U5.

Ocena końcowa zostanie wystawiona zgodnie z kryteriami oceny testu:

5 - od 90% (włącznie) - do 100%

4,5 - od 80% (włącznie) - do 90% (wyłącznie),

4 - od 70% (włącznie) - do 80% (wyłącznie),

3,5 - od 60% (włącznie) - do 70% (wyłącznie),

3 - od 45% (włącznie) - do 60% (wyłącznie).

2 - od 0% - do 45% (wyłącznie).

n/a