Edukacja seksualna osób z niepełnosprawnością intelektualną

K_W01 Absolwent ma wiedzę psychologiczną i pedagogiczną pozwalającą na rozumienie procesów prawidłowego i zaburzonego rozwoju oraz procesów socjalizacji, wychowania i nauczania uczenia się.

K_W06 Absolwent ma wiedzę na temat zasad i norm etycznych w rehabilitacji, edukacji, terapii i resocjalizacji.

K_W07 Absolwent ma wiedzę dotyczącą współczesnych podejść do problemów uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (podmiotowość, autonomia, samostanowienie, jakość życia) i wynikających z nich nowych form edukacji (integracyjna, włączająca)

K_U01 Absolwent ma umiejętności w zakresie wykorzystywania i integrowania wiedzy teoretycznej z zakresu pedagogiki specjalnej oraz powiązanych z nią dyscyplin w celu analizy problemów rehabilitacyjnych, edukacyjnych, terapeutycznych, resocjalizacyjnych.

K_U02 Absolwent ma umiejętności rozpoznawania i interpretowania zjawisk społecznych ─ ukazujące ich powiązanie z różnymi obszarami pedagogiki specjalnej i innych nauk społecznych oraz humanistycznych i medycznych.

K_U06 Absolwent ma umiejętności wykorzystania na podstawowym poziomie wiedzy psychologicznej i na poziomie rozszerzonym wiedzy pedagogicznej oraz pozyskiwania danych do analizowania zachowań, procesów i zjawisk w obszarze edukacji, rehabilitacji, terapii i resocjalizacji.

K_K01 Absolwent ma wrażliwość na problemy z obszaru pedagogiki specjalnej, gotowość do komunikowania się i współpracy z otoczeniem, oraz do aktywnego uczestnictwa w grupach i organizacjach realizujących resocjalizacyjne.

K_K02 Absolwent ma odpowiedzialność za własne przygotowanie do pracy, podejmowane decyzje i prowadzone działania oraz ich skutki, przestrzeganie zasad etyki zawodowej pedagoga specjalnego.

K_K03 Absolwent posiada świadomość konieczności stałego samodoskonalenia się.

- opis
- opowiadanie
- pogadanka

- ćwiczeniowa
- doświadczeń
- giełda pomysłów
- klasyczna metoda problemowa
- okrągłego stołu
- projektu
- referatu

- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Zajęcia zostały podzielone na dwa bloki. I blok odnosi się do ogólnych założeń edukacji seksualnej i stanowi teoretyczne wprowadzenie do tematu. Blok II dotyczy przełożenia podstawowych założeń edukacji seksualnej na grunt pracy z osobami z niepełnosprawnościami i ma za zadanie rozwój kompetencji uczestników zajęć w tym obszarze.

Szczegółowy podział treści:

Blok I: Wprowadzenie teoretyczne

Zajęcia I

Społeczno-kulturowe i systemowe uwarunkowania seksualności osób z niepełnosprawnością

- Hinc-Wirkus, M. (2017). „Upośledzony” seks, czyli o seksualności osób z niepełnosprawnością w Polsce. Czasopismo Pedagogiczne / The Journal of Pedagogy, 1(4), 27–38.

- Matiushyna, Y., Nawara, J., & Zych, P. (2024). Edukacja seksualna osób z niepełnosprawnością intelektualną – wyzwanie dla systemu oświaty w Polsce. Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej, (17), 212–226.

Zajęcia II

Rozwojowe i pedagogiczne ujęcie seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną

- Kijak, R. (2011). W stronę rozumienia seksualności osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną. Forum Oświatowe, 1(44), 137–151.

- Lewko, A. (2016). Edukacja seksualna jako element wspierania rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną. Forum Pedagogiczne, (1), 327–338.

Zajęcia III

Metodyka pracy i wsparcie specjalistyczne w edukacji seksualnej

- Fornalik, I. (2020). Edukacja seksualna osób ze spektrum autyzmu i osób z niepełnosprawnością intelektualną. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 19(2), 80–107.

- Kowalska, M. (2025). Dysforia płciowa dzieci i młodzieży. Ujęcie afirmatywne w psychoterapii poznawczo-behawioralnej jako inspiracja w pracy psychologa szkolnego. W: G. Katra & K. Małek (red.), Szkolny kalejdoskop. Psycholog szkolny wobec wyzwań współczesności (s. 181–205). Wydawnictwo Liberi Libri. https://doi.org/10.47943/lib.9788363487706.rozdzial08

Blok II Ramy normatywne i metodyczne edukacji seksualnej

Zajęcia IV

Standardy edukacji seksualnej wg. WHO

Zajęcia V

Edukacja seksualna w wybranych agendach socjalizacyjnych sfery publicznej i prywatnej

Zajęcia VI

Analiza porównawcza standardów WHO z programem nauczania edukacji zdrowotnej

Zajęcia VII

Kontrowersje wokół współczesnej edukacji seksualnej, w tym edukacji seksualnej osób z niepełnosprawnościami

Zajęcia VIII

Metodyka i dydaktyka prowadzenia edukacji seksualnej, w tym w pracy z osobami z niepełnosprawnościami

Blok III: Praktyczne aspekty projektowania i realizacji edukacji seksualnej w pedagogice specjalnej

Zajęcia IX-X

Standardy edukacji seksualnej osób z niepełnosprawnościami - próba rekonstrukcji standardów WHO z uwzględnieniem potrzeb i rozwojowych osób z niepełnosprawnościami

Zajęcia XI

Praca z rodzicami osób z niepełnosprawnościami w obszarze edukacji seksualnej

Zajęcia XII

Edukacja seksualna w szkole specjalnej - przykładowe tematy i scenariusze zajęć

Zajęcia XIII

Warsztat pracy nauczyciela w obszarze edukacji seksualnej osób z niepełnosprawnościami

Zajęcia XIV

Warsztat podsumowujący

XV Kolokwium zaliczeniowe

Literatura obowiązkowa:

• Fornalik, I. (2020). Edukacja seksualna osób ze spektrum autyzmu i osób z niepełnosprawnością intelektualną. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 19(2), 80–107.

• Hinc-Wirkus, M. (2017). „Upośledzony” seks, czyli o seksualności osób z niepełnosprawnością w Polsce. Czasopismo Pedagogiczne / The Journal of Pedagogy, 1(4), 27–38.

• Kijak, R. (2011). W stronę rozumienia seksualności osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną. Forum Oświatowe, 1(44), 137–151.

• Kowalska, M. (2025). Dysforia płciowa dzieci i młodzieży. Ujęcie afirmatywne w psychoterapii poznawczo-behawioralnej jako inspiracja w pracy psychologa szkolnego. W: G. Katra & K. Małek (red.), Szkolny kalejdoskop. Psycholog szkolny wobec wyzwań współczesności (s. 181–205). Wydawnictwo Liberi Libri. https://doi.org/10.47943/lib.9788363487706.rozdzial08.

• Lewko, A. (2016). Edukacja seksualna jako element wspierania rozwoju osób z niepełnosprawnością intelektualną. Forum Pedagogiczne, (1), 327–338.

• Matiushyna, Y., Nawara, J., & Zych, P. (2024). Edukacja seksualna osób z niepełnosprawnością intelektualną – wyzwanie dla systemu oświaty w Polsce. Zeszyty Naukowe Pedagogiki Specjalnej, (17), 212–226.

Literatura uzupełniająca:

Augustyn J., Integracja seksualna. Przewodnik w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności, Wyd. WAM, Wrocław 1998

Beisert M., Seks twojego dziecka, Zakład Wydawniczy K. Domke, Poznań 1991

Bieńko M., Seksualność dziecka w aspekcie psychospołecznym [w:] M. Sajkowska (red.), Wykorzystywanie seksualne dzieci. Teoria, badania, praktyka, Fundacja “Dzieci Niczyje”, Warszawa 2004, s. 71-85

Borzucka- Sitkiewicz K. Edukacja seksualna [w:] E. Syrek, K. Borzucka- Sitkiewicz (red.), Edukacja zdrowotna, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009

Chomczyńska-Miliszkiewicz M., Potrzeby psychiczne dzieci i młodzieży. [w:] M. Ochmański (red.) Szkoła i rodzina wychowują. Warszawa :ZG TWP, 1985, s. 31-45

Chomczyńska-Miliszkiewicz M., Wychowanie psychoseksualne w rodzinie, [w:] M. Chymuk, D. Topa (red.). Edukacja prorodzinna. Kraków: Wyd. Naukowe AP, 2000, s. 279-283

Chomczyńska-Miliszkiewicz M., Edukacja seksualna a dom i szkoła. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, nr 2, 2001

Chomczyńska-Miliszkiewicz M., Edukacja seksualna w społeczeństwie współczesnym. Konteksty pedagogiczne i psychospołeczne, Wydawnictwo UMCS, Lublin, 2002

Chomczyńska-Rubacha M., Kryteria doboru treści szkolnej edukacji seksualnej w perspektywie współczesnego progresywizmu. Edukacja, nr 1, 2003

Długołęcka-Lach A., Tworkiewicz-Bieniaś G., Jak rozmawiać o życiu seksualnym człowieka? Propozycje metodyczne, UNFPA, Warszawa, 1998

Grzelak Sz., Profilaktyka ryzykownych zachowań seksualnych młodzieży. Aktualny stan badań na świecie i w Polsce, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 2006

Haffner D.W., Jak rozmawiać z dziećmi o sprawach intymnych, Grupa Wyd. Bertelsmann Media, Diogenes, Warszawa, 2002

Izdebski Z., Seksualność Polaków w dobie HIV/AIDS. Studium porównawcze 1997-2001-2005, Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2006

Kopciewicz L., Zierkiewicz E., Koniec mitu niewinności. Płeć i seksualność w socjalizacji i edukacji, Wyd. Eneteia, Warszawa 2009

Król T. (red), Wędrując ku dorosłości. Przygotowanie do życia w rodzinie dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej, Oficyna Wyd. “Impuls”, Kraków 1997

McDowell J., Mity edukacji seksualnej, Oficyna Wydawnicza “Vocatio”, Warszawa 2000

Saint-Pierre F., Viau M-F., Seksualność dziecka. Co każdy rodzic wiedzieć powinien, Bauer-Weltbild Media, Warszawa 2008

Szymańczak J., Wychowanie seksualne w polskich szkołach, Wydział Analiz Ekonomicznych i Społecznych, Kancelaria Sejmu, Biuro Studiów i Ekspertyz, Warszawa 2002

Wanzeck-Sielert CH., Dzieci poznają siebie i swoje ciało. Jak rozmawiać z przedszkolakami o seksualności, Wydawnictwo Jedność, Kielce 2008

* Obecność na zajęciach. Dwie nieobecności są dopuszczalne, każdą kolejną należy odrobić w terminie do 2 tygodni;

* Przygotowanie prezentacji na jeden z wybranych tematów: teoretyczne omówienie prezentowanego zagadnienia, wskazanie na praktyczne przykłady i przestrzenie jego istnienia/zastosowania; krytyczna analiza; autorska refleksja; ćwiczenie dla grupy (20%)

* Przygotowanie i przeprowadzenie dla grupy zajęciowej warsztatu edukacyjnego dla wybranej grupy docelowej: uczniowie, rodzice lub nauczyciele. (40%)

*Kolokwium zaliczeniowe (40%)