Geograficzne i środowiskowe zróżnicowanie polszczyzny

Podstawowa wiedza na temat standardowej odmiany polszczyzny, zwłaszcza jej fonetyki.

Student w trakcie realizacji przedmiotu uzyskuje 3 punkty ECTS w następującym układzie:

1) uczestnictwo w zajęciach - 30 godzin (1,2 ECTS);

2) bezpośredni kontakt z prowadzącym w ramach konsultacji (osobiście lub za pomocą platformy MsTeams) - 5 godzin (0,2 ECTS);

3) samodzielne przygotowanie się do poszczególnych zajęć, opracowanie prac domowych oraz powtórzenie materiału przed zaliczeniem końcowym - 40 godzin (1,6 ECTS).

ŁĄCZNIE 75 godzin = 3 ECTS

Po zakończeniu kursu student:

W1: wymienia podstawowe obszary zróżnicowań polszczyzny K_W01

W2: interpretuje pojęcie socjolektu i gwary środowiskowej K_W03

W3: wymienia cechy dystynktywne odmian geograficznych i środowiskowych K_W06

Po zakończeniu kursu student:

U1: buduje teksty w wybranym modelu środowiskowym – K_U10

U2: analizuje wypowiedzi pod kątem ich przynależności geograficznej i środowiskowej – K_U01, K_U02

Po zakończeniu kursu student:

K1: potrafi tworzyć wypowiedzi skierowane do szerszego grona ludzi i umie pracować w zespole tworzącym takie wypowiedzi – K_K07, K_K08

K2: ma świadomość poziomu swojej wiedzy i umiejętności, rozumie potrzebę ciągłego dokształcania się zawodowego – K_K01

Metody podające:

- opis

- wykład konwersatoryjny

- wykład problemowy

Metody poszukujące:

- ćwiczeniowa

- obserwacji

- seminaryjna

- studium przypadku

Metody eksponujące:

- pokaz

- pokaz

- opis
- wykład konwersatoryjny
- wykład problemowy

- ćwiczeniowa
- obserwacji
- seminaryjna
- studium przypadku

- metody ewaluacyjne
- metody służące prezentacji treści
- metody wymiany i dyskusji

Zajęcia odnoszą się zarówno do geograficznego, jak i środowiskowego zróżnicowania polszczyzny. Głównymi obszarami zainteresowań tych zajęć są zatem: główne dialekty języka polskiego (wielkopolski, małopolski, mazowiecki i śląski), języki regionalne (szczególnie odmiany krakowska i poznańska języka standardowego) oraz socjolekty (m.in. socjolekty slangowe, żargonowe i wybrane socjolekty profesjonalne). Celem zajęć jest wyposażenie studentów w narzędzia do identyfikacji, opisu i analizy geograficznego oraz środowiskowego zróżnicowania polszczyzny — od dialektów, przez odmiany regionalne, po socjolekty — oraz interpretować ich pochodzenie, funkcje i uwarunkowania społeczne.

1. Podstawowe pojęcia z zakresu kultury języka polskiego.

2. Odmiany języka: dialekty i socjolekty. Dialektologia socjologizująca. Dialekt a gwara. Dialekt a język regionalny. Gwary miejskie. Odmiany socjolektów.

3. Dialekty języka polskiego i ich wewnętrzny podział: dialekt wielkopolski, małopolski, mazowiecki, śląski.

4. Język ogólny a cechy dialektalne. Cechy gwarowe w języku ogólnym.

5. Języki regionalne. Polszczyzna krakowska, polszczyzna warszawska. Język kaszubski. Status dialektu śląskiego w obrębie różnych odmian polszczyzny.

6. Lingwistyczna i socjologiczna interpretacja socjolektalnych odmian języka.

7. Socjolekty języka polskiego, ich struktura i funkcje.

8. Gwary zawodowe.

9. Gwary środowiskowe.

10. Język religijny.

11. Język mediów społecznościowych.

Literatura:

1. Anusiewicz, J. (2000). Słownik polszczyzny potocznej. Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN.

2. Dejna, K. (1993). Dialekty polskie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

3. Dubisz, S., H. Karaś i N. Kolis. (1995). Dialekty i gwary polskie. Warszawa: Wiedza Powszechna.

4. Dunaj, B. i K. Ożóg (red.). (1992). Studia nad polszczyzną mówioną Krakowa. Kraków: Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego.

5. Grabias, S. (2003). Język w zachowaniach społecznych. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

6. Gruchmanowa, M., M. Witaszek-Samborska i M. Żak-Święcicka. (1987). Mowa mieszkańców Poznania, wyd. 2. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

7. Handke, K. (2001). Terytorialne odmiany polszczyzny. W: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, 201–221. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

8. Kucała, M. (1960). O słownictwie ludzi wyzbywających się gwary. Biuletyn PTJ 19, 141–156.

9. Kucała, M. (1994). Twoja mowa cię zdradza. Regionalizmy i dialektyzmy języka polskiego. Kraków: TMJP.

10. Kucała, M. (2001). Gwary i regionalne odmiany polszczyzny w XX wieku. W: S. Dubisz i S. Gajda, Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju, 193–198, Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA.

11. J. Kulwicka-Kamińska (2024), Leksyka północnokresowa w tefsirze Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zapożyczenia niesłowiańskie, Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK.

12. Reichan, J. (1999). Gwary polskie w końcu XX wieku. W: W. Pisarek (red.), Polszczyzna 2000. Orędzie o stanie języka na przełomie tysiącleci, 262-278. Kraków: Uniwersytet Jagielloński Ośrodek Badań Prasoznawczych.

13. Wieczorkiewicz, B. (1974). Gwara warszawska dawniej i dziś, wyd. 3 zm. i rozsz. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Zaliczenie: W1, W2, W3, U2, K1, K2. Główną podstawą zaliczenia będzie analiza socjolektu lub gwary na przykładzie wybranego tekstu lub wypowiedzi.

Sugerowana skala ocen:

100 - 93% - bardzo dobra

92,9% - 86% - dobra plus

85,9% - 79% - dobra

78,9% - 72% - dostateczna plus

71,9% - 65% - dostateczna

64,9% i niżej – niedostateczna

Brak.